Protez altındaki yaraların çoğu tek bir noktadaki fazla basınçtan kaynaklanır. Nedenlerini, evde ne yapılabileceğini ve neyin hekim işi olduğunu açıklıyoruz.
Protez altındaki ağrı ve yaraların büyük çoğunluğu, protezin dişetine tek bir noktada fazla baskı yapmasından kaynaklanır. Akrilik kaidenin milimetrenin onda biri kadar fazla olan bir çıkıntısı bile, günde yüzlerce kez tekrarlanan çiğneme kuvvetiyle birleştiğinde mukozayı aşındırır ve dekübitüs ülseri denen sınırları belirgin bir yara oluşturur. Çözüm neredeyse her zaman basittir: o noktanın hekim tarafından bulunup aşındırılması. Yara, basınç kalktıktan sonra genellikle üç ila yedi günde iyileşir.
En sık görülen nedenler
- Yeni protezin kenarının fazla uzun olması; özellikle yanak ve dil bağlantılarının olduğu bölgelerde.
- Kaide iç yüzeyinde küçük bir çıkıntı veya keskin kenar.
- Kapanışın dengesiz olması; kuvvetin bir tarafta toplanması.
- Yıllar içinde çene kemiğinin erimesiyle protezin oturmaması ve oynaması.
- Protezin kırılıp ev yöntemleriyle yapıştırılmış olması.
- Dişeti üzerinde kemikten kaynaklanan sivri çıkıntılar (torus veya keskin kemik sırtı).
- Ağız kuruluğu; kayganlık azaldığı için sürtünme artar.
- Yeterince temizlenmeyen protez nedeniyle gelişen mantar enfeksiyonu.
Ağrının yeri neyi anlatır?
Yaranın konumu tanıyı büyük ölçüde belirler. Protez kenarına denk gelen, ince ve uzun bir yara neredeyse her zaman kenar uzunluğu sorunudur. Sırtın tam tepesinde, yuvarlak ve tek bir yara, iç yüzeydeki bir çıkıntıya işaret eder. Yaygın kızarıklık ve yanma hissi ise mekanik değil biyolojik bir sorunun, çoğunlukla mantar enfeksiyonunun belirtisidir. Alt protezde dilin altına doğru uzanan ağrı ise, kenarın ağız tabanına fazla uzandığını gösterir.
Randevuya kadar evde ne yapılabilir?
- Randevuya kadar protezi tamamen bırakmayın; hekimin baskı noktasını görebilmesi için dokuda iz kalmalıdır.
- Randevudan birkaç saat önce protezi takın ki temas noktası belirgin olsun.
- Ağrı çok şiddetliyse takmayın, ancak muayeneye protezi mutlaka getirin.
- Günde birkaç kez ılık tuzlu suyla ağzı çalkalayın.
- O bölgeye baharatlı, asitli ve çok sıcak gıda gelmesinden kaçının.
- Protezi ve ağzınızı her zamankinden daha dikkatli temizleyin.
Kesinlikle yapılmaması gerekenler
Hastaların en sık yaptığı hata, ağrıyan bölgeye denk gelen yeri kendi başına eğe, zımpara ya da bıçakla kazımaktır. Bu işlem hemen her zaman yanlış noktayı hedefler, çünkü hissedilen ağrının kaynağı gözle görülen yerde olmayabilir. Fazla aşındırılan kaide protezin oturmasını kalıcı olarak bozar ve sıklıkla yeni bir protez yapılmasını gerektirir. Aynı şekilde protez üzerine pamuk, peçete ya da yapıştırıcı yığmak, basıncı çevre dokuya yayarak yeni yaralar açar.
Ayarlama seansında ne yapılır?
Muayenede hekim önce protezi çıkarıp dokuyu inceler, sonra protezi yeniden takarak temas noktasını belirler. Bu iş için basınç göstergesi olarak kullanılan ince bir pat ya da renkli kâğıt kullanılır; protez takılıp çıkarıldığında fazla basınç yapan nokta boya bırakır. O nokta çok az miktarda aşındırılır ve yüzey yeniden parlatılır. Aynı seansta kapanış da kontrol edilir, çünkü yaranın nedeni bazen kaide değil dengesiz kapanıştır. İşlem genellikle kısa sürer ve anestezi gerektirmez. Birden fazla nokta varsa ayarlama birkaç seansa yayılabilir; bu normaldir ve protezin kötü yapıldığı anlamına gelmez.
İyileşmeyen yara ne anlama gelir?
Basınç kaldırıldıktan sonra iki hafta içinde iyileşmeyen bir yara, artık basit bir bası yarası olarak kabul edilemez ve mutlaka değerlendirilmelidir. Aynı şey, kenarları sertleşmiş, kabarık ya da beyaz-kırmızı karışık görünümlü lezyonlar için de geçerlidir. Bu, kötü bir şey olduğu anlamına gelmez; ancak ağız içi yumuşak dokuların uzun süren değişikliklerini ertelemek doğru değildir. Sigara ve alkol kullanımı varsa bu değerlendirme daha da önem kazanır.
Tekrarlayan yaraların kalıcı çözümü
Aynı bölgede sürekli yara açılıyorsa sorun tek bir çıkıntı değil, protezin genel uyumudur. Uzun süre dişsiz kalan çenelerde kemik giderek incelir ve protez tabanı yükünü giderek daha küçük bir alana bindirir. Böyle durumlarda beslemenin ötesinde çözümler değerlendirilir.
- Protezin iç yüzeyinin yeniden uyarlanması ve kenar boylarının düzenlenmesi.
- Kemikteki keskin çıkıntıların küçük bir cerrahi işlemle düzeltilmesi; çene cerrahisi kapsamında planlanır.
- İki veya dört implantla protezin desteklenmesi, böylece yükün dişetinden implantlara aktarılması.
- Kısmi protez kullananlarda destek dişlerin ve kroşelerin gözden geçirilmesi.
Protez ağrısı katlanılması gereken bir durum değildir; neredeyse her zaman kısa bir randevuda çözülür. Yarayı görmezden gelmek yerine erken başvurmak, hem daha hızlı iyileşme sağlar hem de dokuların kalıcı zarar görmesini önler. Diş protezi ayarlamaları için Muratpaşa'daki kliniğimize gelebilir, protez kırılması gibi acil durumlarda 7 gün 24 saat açık olduğumuzu bilerek hareket edebilirsiniz.
