Diş Apsesi Nasıl Oluşur ve Belirtileri Nelerdir?
Apse, vücudun enfeksiyonu sınırlama çabasının sonucudur: bağışıklık hücreleri bakterilerle savaşır ve ortaya çıkan iltihap bir cep içinde birikir. Sorun, bu cebin sert dokularla çevrili olması ve genişleyecek yer bulamamasıdır.
Periapikal apse: kök ucundan başlayan
En sık görülen türdür. İlerlemiş çürük veya travma pulpayı öldürür, bakteriler kök kanalı boyunca ilerleyerek kök ucuna ulaşır ve orada iltihap birikir.
Bu tabloda diş genellikle canlılığını yitirmiştir; soğuğa yanıt vermez ama ısırınca belirgin şekilde ağrır. Röntgende kök ucunda koyu bir alan görülür.
Periodontal apse: diş etinden başlayan
İlerlemiş diş eti hastalığında oluşan derin ceplerde bakteri birikir ve iltihap gelişir. Bu türde diş genellikle canlıdır ve soğuğa yanıt verir; ancak sallanabilir ve diş eti belirgin şekilde şiştir.
Yemek artığı veya yabancı cismin diş eti altına kaçması da benzer bir tablo yaratabilir.
Perikoronal apse: yirmi yaş dişi çevresinde
Kısmen sürmüş yirmi yaş dişinin üzerini örten diş eti altında temizlenmesi çok zor bir cep oluşur. Burada biriken bakteriler iltihaba yol açar.
Tipik belirtiler en arkada başlayan ağrı, ağzı açmakta zorlanma, yutkunurken rahatsızlık ve kulağa vuran ağrıdır.
Uyarı işaretleri: ne zaman ciddiye alınmalı?
Aşağıdaki belirtiler enfeksiyonun yayıldığını gösterir ve beklemeden müdahale gerektirir.
- Şişliğin hızla büyümesi veya göz kapağına doğru ilerlemesi
- Ateş, titreme ve genel halsizlik
- Yutkunma güçlüğü veya sesin değişmesi
- Ağzı açamama (çene kilitlenmesi)
- Boyunda şişlik ve ağrı
- Nefes almakta zorluk — bu durumda doğrudan acil servise gidin
Diş Apsesinde Evde Ne Yapılır, Ne Yapılmaz?
Apsede evde yapılacaklar sınırlıdır ve amaç yalnızca kliniğe gelene kadar rahatlamaktır. Yapılmaması gerekenler bu tabloda özellikle önemlidir, çünkü bazı yaygın hatalar enfeksiyonu doğrudan hızlandırır.
Yapabilecekleriniz
- Ilık tuzlu suyla nazikçe gargara yapın (bir bardak suya yarım çay kaşığı tuz)
- Yanağa dışarıdan soğuk kompres uygulayın
- Başınızı yüksekte tutarak yatın
- Bol su için
- Yumuşak gıdalarla beslenin, o tarafta çiğnemeyin
Kesinlikle yapılmaması gerekenler
- Apseyi iğneyle, çengelli iğneyle veya elle patlatmaya çalışmak — enfeksiyonu derin dokulara taşır
- Sıcak kompres veya sıcak su torbası uygulamak — iltihabı yayar
- Artakalan antibiyotiği kendi kararınızla kullanmak
- Ağrı kesiciyi diş etinin üzerine koymak
- Şişlik indi diye tedaviyi ertelemek
Apse kendiliğinden patladıysa
Ağızda ani bir kötü tat ve ardından rahatlama hissedebilirsiniz. Bu, apsenin kendiliğinden boşaldığı anlamına gelir ve basınç düştüğü için ağrı azalır.
Ancak bu iyileşme değildir. Enfeksiyonun kaynağı — ölü pulpa dokusu veya derin diş eti cebi — yerinde durur ve kısa süre içinde apse tekrarlar. Her tekrarda çevre kemikte biraz daha kayıp oluşur. Ağrı geçse bile mutlaka gelin.
Klinikte Diş Apsesi Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi iki aşamalıdır: önce iltihabın boşaltılması, sonra kaynağın ortadan kaldırılması. Bu sıra önemlidir; kaynak temizlenmeden yapılan işlemler kalıcı sonuç vermez.
Drenaj: basıncın boşaltılması
Öncelik iltihabın boşaltılmasıdır. Bu, kaynağına göre kanal boşluğundan ya da diş etinden yapılan küçük bir drenajla sağlanır. Basınç düştüğü anda ağrı çoğunlukla hızla azalır; hastalar bu rahatlamayı işlem sırasında hisseder.
İşlem lokal anestezi altında yapılır. İleri şişlik durumlarında anestezinin etkisi azalabilir; bu durumda ek teknikler kullanılır.
Kaynağın temizlenmesi
Kurtarılabilir bir dişte kanal tedavisi yapılır: ölü pulpa dokusu çıkarılır, kanallar temizlenip dezenfekte edilir ve ilaçlanır. Genellikle birkaç seans gerekir.
Diş kurtarılamayacak durumdaysa çekim yapılır. Periodontal apsede derin cep temizliği, perikoronal apsede bölge temizliği ve gerekiyorsa yirmi yaş dişinin çekimi planlanır.
Antibiyotiğin yeri
Antibiyotik gerektiğinde bu tedaviye ek olarak verilir, yerine değil. Bu ayrım kritiktir: yalnızca antibiyotik kullanmak apseyi geçici olarak bastırır, ağrı azalır ve hasta iyileştiğini sanır.
Oysa kaynak yerinde durduğu için enfeksiyon birkaç hafta içinde, çoğu zaman daha dirençli biçimde geri döner. Ayrıca gereksiz antibiyotik kullanımı direnç gelişimine yol açar.
Antibiyotik özellikle yaygın şişlik, ateş, bağışıklık baskılanması ve kalp kapak hastalığı gibi durumlarda kullanılır.
Tedavi sonrası dikkat edilecekler
Şişliğin tamamen inmesi birkaç gün sürebilir. İlk 24 saat soğuk uygulamaya devam edin. Verilen ilaçları önerilen sürede ve dozda kullanın; antibiyotik reçete edildiyse ağrı geçse bile kürü tamamlayın.
Şişlik artıyor, ateş yükseliyor veya yeni belirtiler ortaya çıkıyorsa tekrar başvurun.
