Diş Renklenmesinin Sebepleri
Renk değişikliği iki ana gruba ayrılır ve beyazlatmanın işe yarayıp yaramayacağını bu ayrım belirler.
Dış kaynaklı renklenme
Mine yüzeyinde biriken lekelerdir. Kahve, çay, kırmızı şarap, kola, sigara ve bazı baharatlar başlıca sebeplerdir. Diş taşı ve plak da yüzeyi koyulaştırır.
Bu tür renklenmeler beyazlatmaya çok iyi yanıt verir. Bazı vakalarda yalnızca profesyonel temizlik bile belirgin fark yaratır; beyazlatmaya gerek kalmayabilir.
İç kaynaklı renklenme
Dişin iç yapısındaki renk değişiklikleridir ve daha zorludur. Başlıca sebepleri: yaşlanmayla dentinin koyulaşması ve minenin incelmesi, travma sonrası pulpa ölümüne bağlı koyulaşma, kanal tedavisi sonrası renk değişimi, çocuklukta kullanılan tetrasiklin türü antibiyotikler ve aşırı florozis.
Bu grupta beyazlatmanın etkisi değişkendir. Tetrasiklin lekelerinde genellikle kısmi iyileşme sağlanır; tek dişteki travma kaynaklı koyulaşmada ise iç ağartma denen farklı bir yöntem uygulanır.
Beyazlamayan yüzeyler
Kompozit dolgu, porselen laminat, zirkonyum kron ve köprüler beyazlatıcı ajanlardan etkilenmez. Renkleri sabittir.
Bu, planlamayı doğrudan etkiler: ön dişlerinde dolgu veya kaplama olan bir hastada beyazlatma sonrası doğal dişler açılır, restorasyonlar aynı kalır ve arada belirgin renk farkı oluşur. Bu vakalarda ya restorasyonların da yenilenmesi planlanır ya da beyazlatmadan vazgeçilir.
Beyazlatma Yöntemleri
İki temel yöntem vardır ve çoğu vakada birlikte kullanıldığında en iyi sonuç alınır.
Klinik tipi beyazlatma
Klinikte, yüksek yoğunluklu beyazlatma jeli diş yüzeyine uygulanır. Diş eti önce koruyucu bariyerle kapatılır; bu adım atlanırsa jel diş etinde yanık yapar.
Tek seansta belirgin fark elde edilir ve sonuç hemen görülür. Hızlı sonuç isteyen veya ev tipi plak kullanmak istemeyen hastalar için uygundur. Hassasiyet ihtimali ev tipine göre biraz daha yüksektir.
Ev tipi beyazlatma
Ağız ölçünüze göre hazırlanan kişiye özel şeffaf plak ile uygulanır. Daha düşük yoğunluktaki jel, plağın içine konur ve günde belirli bir süre takılır; süreç genellikle birkaç hafta sürer.
Kişiye özel plak önemlidir: hazır plaklar dişe tam oturmadığı için jel diş etine taşar ve tahriş eder. Bu yöntemde sonuç daha kademeli gelir ama hassasiyet genellikle daha azdır ve kontrol sizde olur.
İç ağartma (kanal tedavili dişler)
Travma veya kanal tedavisi sonrası tek bir dişin koyulaşmasında, dış yüzeyden yapılan beyazlatma yetersiz kalır; çünkü renk değişikliği dişin içindedir.
Bu vakalarda beyazlatıcı ajan dişin iç boşluğuna yerleştirilir ve içeriden ağartma yapılır. Yöntem yalnızca kanal tedavisi tamamlanmış dişlerde uygulanabilir.
Etkisiz ve riskli yöntemler
İnternette yaygın olan karbonat, limon, sirke ve aktif kömür gibi yöntemler mineyi aşındırır. Ortaya çıkan geçici parlaklık aslında yüzey aşınmasıdır ve kalıcı hasar bırakır.
Mine incelince altındaki sarı dentin daha görünür hâle gelir; yani uzun vadede dişler daha sarı görünür. Ayrıca aşınmış mine geri gelmez. Denetimsiz satılan yüksek yoğunluklu jeller de diş eti yanığı riski taşır.
Beyazlatma Sonrası Ne Beklemelisiniz?
Sonuç kişiden kişiye değişir ve beklentiyi doğru kurmak önemlidir.
Hassasiyet
Geçici soğuk hassasiyeti sık görülür ve normaldir; beyazlatma ajanının dentin kanallarına ulaşmasından kaynaklanır. Genellikle birkaç gün içinde kendiliğinden geçer.
Hassasiyeti azaltmak için işlem öncesi ve sonrasında hassas dişler için üretilmiş diş macunu kullanılabilir. Hassasiyeti çok belirgin olan hastalarda seans süresi kısaltılır veya ev tipi yöntem tercih edilir.
İlk 48 saat: beyaz diyet
Beyazlatma sonrası mine geçici olarak daha geçirgen hâle gelir ve renklenmeye açıktır. İlk 48 saat koyu renkli gıda ve içeceklerden kaçınmak sonucu belirgin şekilde korur.
Kaçınılması gerekenler: kahve, siyah çay, kırmızı şarap, kola, domates sosu, soya sosu, kırmızı meyveler, pancar ve sigara. Bu döneme 'beyaz diyet' denir.
Kalıcılık
Beyazlatma kalıcı değildir. Sonucun ne kadar süreceği; beslenme alışkanlıklarına, sigara kullanımına ve ağız bakımına bağlıdır. Kahve ve sigara tüketimi yüksek olan kişilerde renk daha hızlı geri döner.
Genellikle belirli aralıklarla tazeleme seansı önerilir. Ev tipi plağınız varsa kısa bir tazeleme uygulaması yeterli olabilir.
Beyazlatmanın Sınırları ve Alternatif Yaklaşımlar
Her renk sorunu beyazlatmayla çözülmez; lekenin kaynağı hangi yöntemin uygun olduğunu belirler.
Tek Dişin Koyulaşması ve Devital Beyazlatma
Bir dişin komşularından belirgin biçimde koyu olması genellikle o dişin canlılığını yitirmesiyle ilgilidir; travma veya derin çürük sonrası pulpa dokusunda oluşan değişiklikler dişi içeriden koyulaştırır. Bu tabloda dış yüzeye uygulanan bir beyazlatma beklenen sonucu vermez.
Bu durumda önce dişin kanal tedavisinin durumu ve kök çevresindeki dokular değerlendirilir. Uygun olgularda beyazlatıcı ajanın diş içine yerleştirildiği devital beyazlatma yaklaşımı gündeme gelebilir. Sonuç dişin başlangıç rengine ve koyulaşmanın süresine göre değişir; bu nedenle beklenti önceden konuşulur.
Leke Tipine Göre Diğer Seçenekler
Yüzeyel beyaz veya kahverengi lekelerde, mine yüzeyinin çok ince biçimde düzeltildiği mikroabrazyon yaklaşımı değerlendirilebilir. Sınırlı alandaki renk farklılıklarında kompozit uygulamalarla renk uyumu sağlanabilir. Bu yöntemler beyazlatmanın yerine değil, lekenin niteliğine göre onun yanında düşünülür.
Yaygın ve dirençli renklenmelerde ya da diş yapısında biçim bozukluğu da varsa laminate veya kron gibi restoratif seçenekler gündeme gelir. Bu seçenekler diş dokusundan uzaklaştırma gerektirdiği için geri dönüşü olmayan işlemlerdir; bu nedenle önce daha az müdahaleci yöntemlerin sınırları değerlendirilir.
Yöntem Seçilirken Değerlendirilenler
- Renklenmenin mine yüzeyinde mi yoksa diş dokusunun içinde mi olduğu
- Ön bölgede dolgu, kaplama veya köprü bulunup bulunmadığı
- Diş yapısında aşınma, çatlak ya da açık kök yüzeyi olup olmadığı
- Dişeti sağlığı ve tedavi edilmemiş çürük bulunup bulunmadığı
- Mevcut hassasiyet düzeyi ve daha önceki beyazlatma deneyimi
- Renklenmeyi sürdüren günlük alışkanlıkların değiştirilebilirliği
- Sonucun ne kadar süre korunmasının beklendiği
Beyazlatmada Hassasiyet ve Güvenlik
Beyazlatmanın hekim denetiminde yürütülmesinin temel gerekçesi, dokuların korunması ve hassasiyetin yönetilebilmesidir.
Hassasiyet Neden Oluşur, Nasıl Azaltılır
Beyazlatma sırasında ve sonrasında görülen kısa süreli hassasiyet, beyazlatıcı ajanın mine yoluyla dentine ulaşması ve sinir uçlarının uyarılmasıyla ilişkilidir. Bu his genellikle geçicidir ve kısa sürede geriler. Açık kök yüzeyi, aşınmış mine ve mevcut çatlaklar hassasiyeti belirginleştirebilir.
Hassasiyeti azaltmak için işlem öncesi ve sonrasında hassasiyet giderici içerikli diş macunları önerilebilir, seans süreleri ve uygulama sıklığı kişiye göre ayarlanabilir. Çok soğuk ve çok sıcak gıdalardan bir süre kaçınmak da rahatlatır. Şikâyet günlerce sürüyorsa veya belirli bir dişte yoğunlaşıyorsa, o diş ayrıca değerlendirilir.
Dişeti ve Yumuşak Dokunun Korunması
Ofis tipi uygulamalarda dişeti, beyazlatıcı ajanla temas etmemesi için bariyerle izole edilir. Temas gerçekleşirse geçici beyazımsı bir alan ve yanma hissi oluşabilir; bu tablo genellikle kısa sürede kendiliğinden düzelir. İzolasyonun doğru yapılması bu nedenle işlemin ayrılmaz parçasıdır.
Evde kullanılan sistemlerde ise plağın kişiye özel ölçüyle hazırlanması önemlidir; ölçüsüz hazır plaklarda ajan dişeti kenarından taşabilir. Ajan miktarının ve kullanım süresinin hekim talimatına göre uygulanması, hem dişeti irritasyonunu hem de gereksiz hassasiyeti önlemeye yardımcı olur.
Denetimsiz Ürünlerde Karşılaşılan Riskler
- İçeriği ve derişimi belirsiz ürünlerin mine yüzeyini pürüzlendirmesi
- Ölçüsüz hazır plaklarda ajanın dişeti kenarından taşması
- Aşındırıcı ev yöntemlerinin mineyi inceltmesi ve dişi daha sarı göstermesi
- Tedavi edilmemiş çürüğün üzerinden geçilmesi ve şikâyetin gecikmesi
- Dolgu ve kaplamalarla renk uyumsuzluğunun fark edilmemesi
- Önerilenden uzun süre veya çok sık uygulama nedeniyle kalıcılaşan hassasiyet
- Renklenmenin gerçek nedeninin hiç araştırılmamış olması
