Yirmi Yaş Dişi Ağrısının Sebepleri
Yirmi yaş dişi ağrısının birden fazla mekanizması vardır ve tedavi bu mekanizmaya göre değişir.
Perikoronit — örtücü diş eti iltihabı
En sık sebeptir. Dişin bir kısmı sürmüş, bir kısmı diş etiyle örtülüdür. Bu örtünün altındaki cebe yemek artığı ve bakteri girer; fırça ve diş ipi buraya ulaşamaz.
İltihap geliştiğinde diş eti şişer, kızarır ve karşıt dişle ısırıldığında ezilir; bu da tabloyu ağırlaştıran bir kısır döngü yaratır. Bası nedeniyle ağrı çiğneme kaslarına yayılır ve ağız açıklığı azalır.
Sürme basıncı ve yer darlığı
Diş sürmeye çalışırken çene kemiğinde ve komşu dişte basınç oluşturur. Bu, künt ve yaygın bir ağrı olarak hissedilir; genellikle çene açısında ve kulak çevresinde tarif edilir.
Yer yoksa diş yatay, açılı veya ters konumda kalabilir. Bu konumlar hem temizliği imkânsızlaştırır hem de komşu azı dişinin kök yüzeyine baskı yapar.
Çürük ve komşu dişte hasar
Yirmi yaş dişinin en arkada ve çoğu zaman açılı konumda olması, hem kendisinde hem de önündeki azı dişinin arka yüzeyinde çürük gelişimini kolaylaştırır.
Bu, sinsi bir sorundur: hasta yirmi yaş dişinden şikâyetçi olmayabilir ama komşu azı dişi, ulaşılması güç bir bölgeden çürümeye başlar. İleri vakalarda o dişin kökünde erime bile görülebilir.
Kist ve nadir komplikasyonlar
Tamamen gömülü kalan dişlerin çevresinde, yıllar içinde kist gelişebilir. Bu genellikle belirti vermez ve rutin röntgende fark edilir.
Kist büyüdükçe çene kemiğinde erime ve komşu dişlerde yer değiştirme yapabilir. Bu yüzden şikâyet vermeyen gömük dişlerin de dönemsel olarak röntgenle izlenmesi önerilir.
Akut Dönemde Ne Yapılır?
Şiddetli iltihap ve şişlik varken hemen cerrahi çekim yapmak doğru değildir. Öncelik enfeksiyonu kontrol altına almaktır.
Neden hemen çekilmiyor?
Aktif iltihap varken lokal anestezinin etkinliği azalır; iltihaplı dokunun asidik ortamı anestezik maddenin çalışmasını zorlaştırır. Ayrıca cerrahi travma enfeksiyonun daha geniş alana yayılmasına yol açabilir.
İltihap kontrol altına alındıktan sonra yapılan çekim hem daha konforlu hem daha güvenlidir. Bu, hastayı ağrıyla baş başa bırakmak anlamına gelmez; acil seansta ağrı ve iltihap zaten hedef alınır.
Acil seansta uygulananlar
- Bölgenin temizlenmesi ve cep içindeki artıkların uzaklaştırılması
- Gerekiyorsa drenaj
- Ağrı ve iltihaba yönelik ilaç tedavisinin düzenlenmesi
- Panoramik röntgenle dişin konumunun değerlendirilmesi
- Karşıt dişin travma yapması durumunda gerekiyorsa müdahale
- Cerrahi çekim için uygun zamanın planlanması
Evde uygulanabilecekler
Ilık tuzlu suyla günde birkaç kez nazikçe gargara yapın; bu, cepteki artıkların uzaklaşmasına yardımcı olur. Yanağa dışarıdan soğuk kompres uygulayın.
O bölgede çiğnemeyin, sert ve küçük taneli gıdalardan kaçının. Ağzı açma egzersizleri yapmaya çalışmayın; zorlamak iltihabı artırır. Sıcak uygulama kesinlikle yapılmamalıdır.
Her Yirmi Yaş Dişi Çekilmeli Mi?
Hayır. Bu, hakkında en çok yanlış bilinen konulardan biridir. Karar dişin konumuna, temizlenebilirliğine ve yarattığı soruna göre verilir.
Korunabilecek yirmi yaş dişleri
Tam sürmüş, karşıt dişiyle düzgün kapanan, fırça ve diş ipiyle temizlenebilen ve şikâyet yaratmayan bir yirmi yaş dişinin çekilmesi gerekmez.
Bu dişler çiğneme fonksiyonuna katkı sağlar ve ileride köprü ayağı olarak kullanılabilir. Yalnızca "yirmilik" olduğu için sağlam bir dişi çekmek doğru bir yaklaşım değildir.
Çekim gerektiren durumlar
- Tekrarlayan perikoronit atakları
- Komşu azı dişinde çürük veya kök erimesine yol açması
- Temizlenemeyen konum nedeniyle sürekli çürük gelişimi
- Çevresinde kist gelişimi
- Ortodontik tedavi öncesinde yer kazanma ihtiyacı
- Karşıt dişin diş etini sürekli travmatize etmesi
Çekim kararında röntgenin rolü
Panoramik röntgen dişin açısını, kök sayısını ve şeklini, komşu dişle ilişkisini ve en önemlisi alt çene sinirine olan mesafesini gösterir.
Alt yirmi yaş dişlerinin kökleri bazen bu sinire çok yakın seyreder. Bu durumda cerrahi teknik buna göre planlanır ve gerekiyorsa ek görüntüleme istenir. Bu değerlendirme yapılmadan çekim planlanmamalıdır.
Cerrahi Çekim ve İyileşme Süreci
Gömük diş çekimi, normal diş çekiminden farklı bir işlemdir ve iyileşme süreci de kendine özgüdür.
İşlem nasıl yapılır?
İşlem lokal anestezi altında yapılır ve sırasında ağrı hissedilmez; basınç ve hareket hissi normaldir. Diş etine küçük bir kesi yapılır, gerekiyorsa dişin üzerini örten kemik uzaklaştırılır ve diş bütün hâlde ya da parçalara ayrılarak çıkarılır.
Dişi bölerek çıkarmak, çevre kemiğe daha az travma vermek için tercih edilen bir yöntemdir. İşlem sonunda bölge dikilir.
İlk 24 saat
Gazlı beze 30 dakika baskı uygulayın. İlk 24 saat ağzınızı çalkalamayın, tükürmeyin, pipet kullanmayın ve sigara içmeyin; bunların hepsi pıhtıyı bozar ve kuru soket riskini artırır.
Yanağa dışarıdan 15 dakika buz, 15 dakika ara şeklinde soğuk uygulayın. Ilık ve yumuşak beslenin, sıcak duş almayın, ağır egzersizden kaçının. Başınızı yüksekte tutarak yatın.
Şişlik ve iyileşme
Şişlik genellikle ikinci ve üçüncü günde en yüksek seviyeye ulaşır, ardından geriler. Bu beklenen bir seyirdir ve enfeksiyon anlamına gelmez.
Ağız açıklığında geçici kısıtlılık olabilir. Üçüncü günden sonra artan ağrı, kötü koku ve boş yuva hissi kuru soketi düşündürür; bu durumda başvurmanız gerekir. Dikişler genellikle bir hafta içinde alınır.
