Protez Neden Kırılır?
Kırığın sebebini anlamak, tamirin kalıcı olması için gereklidir. Aynı noktadan tekrar tekrar kırılan bir protez, yalnızca yapıştırılarak çözülmez.
Düşürme ve darbe
Akrilik protezler sert zemine düştüğünde kolayca kırılır. En sık temizlik sırasında, lavabo başında olur.
Basit bir önlem işe yarar: protezi temizlerken lavaboya su doldurun veya altına katlanmış bir havlu koyun. Düşse bile kırılmaz.
Çene kemiği erimesi ve uyum kaybı
Diş kaybından sonra çene kemiği yıllar içinde erimeye devam eder. Protez ise ilk yapıldığı andaki kemik şekline göre üretilmiştir.
Zamanla protez ile diş eti arasında boşluklar oluşur. Protez artık her noktadan eşit destek almaz; çiğneme kuvveti belirli bir bölgede yoğunlaşır ve akrilik malzeme orada yorularak çatlar. Bu, en sık göz ardı edilen sebeptir.
Diş sıkma ve aşırı çiğneme kuvveti
Bruksizmi olan hastalarda protez üzerine binen kuvvet normalin çok üzerindedir. Ayrıca sert gıdaları protezle kırmaya çalışmak da benzer bir etki yaratır.
Tam protez kullanan hastalarda ön bölgeyle ısırma alışkanlığı özellikle risklidir; kuvvet orta hatta yoğunlaşır ve protez tam ortadan ikiye ayrılır. Bu, en sık görülen kırık tipidir.
Malzeme yorgunluğu ve yaş
Akrilik malzeme sonsuz ömürlü değildir. Yıllar süren ısı değişimleri, nem ve sürekli kuvvet altında mikroskobik çatlaklar birikir.
Genel bir kural olarak protezlerin belirli aralıklarla kontrol edilmesi ve zamanı geldiğinde yenilenmesi gerekir. Çok eski bir protezi sürekli tamir etmek uzun vadede hem konforsuz hem ekonomik değildir.
Kırık Protezle Ne Yapılmalı, Ne Yapılmamalı?
Bu bölümdeki en önemli uyarı, hastaların yaklaşık yarısının yaptığı bir hatayla ilgilidir.
Ev yapıştırıcısı neden kesinlikle kullanılmamalı?
Süper yapıştırıcı, silikon ve benzeri ev tipi malzemelerle tamir denemesi en sık yapılan hatadır ve sonucu ağırdır.
Bu maddeler ağız içi kullanım için üretilmemiştir ve toksik olabilir. Daha önemlisi, akrilik yüzeye derinlemesine işlerler. Profesyonel tamirde kullanılan akrilik, yapıştırıcıyla kaplanmış bir yüzeye kimyasal olarak bağlanamaz.
Sonuç şudur: yapıştırıcıyla "tamir edilmiş" bir protez çoğu zaman artık tamir edilemez ve tamamen yenilenmek zorunda kalır. Yani birkaç dakikalık bir çözüm, haftalarca sürecek ve çok daha maliyetli bir sürece dönüşür.
Doğru yaklaşım
- Tüm parçaları toplayın ve saklayın — en küçük kırıntı bile uyum için önemlidir
- Parçaları temiz suyla durulayın, ovmayın
- Kuru ve temiz bir kutuya koyun
- Kırık protezi takmaya çalışmayın
- Parçaları birbirine yapıştırmaya çalışmayın
- Aynı gün kliniğe getirin
Protezsiz geçen sürede dikkat edilecekler
Yumuşak ve küçük parçalı gıdalarla beslenin. Tek taraflı çiğnemeye çalışmak çene eklemini zorlar; mümkünse iki tarafı da dengeli kullanın.
Diş etlerinizi yumuşak fırçayla nazikçe temizleyin; protezsiz dönemde diş eti sağlığı ihmal edilmemelidir. Uzun süre protezsiz kalmak diş etlerinin şeklini değiştirebilir ve tamir sonrası uyumu etkileyebilir; bu yüzden tamiri geciktirmeyin.
Tamir mi, Besleme mi, Yenileme mi?
Klinikte verilecek karar, kırığın niteliğine ve protezin genel durumuna bağlıdır. Amaç yalnızca kırığı kapatmak değil, aynı sorunun tekrarlamasını önlemektir.
Tamir uygun olan durumlar
Temiz bir kırık hattı varsa ve parçalar tam olarak birleşiyorsa tamir uygundur. Parçalar konumlandırılır, sabitlenir ve akrilik malzemeyle birleştirilir. Basit kırıklarda işlem genellikle aynı gün tamamlanır.
Protezden bir diş düştüyse yerine yenisi eklenir; bu da genellikle kısa süren bir işlemdir. Kırık kancalar da onarılabilir.
Besleme (rebazaj) gereken durumlar
Protez oynuyorsa, yemek yerken düşüyorsa, konuşurken ıslık sesi çıkıyorsa veya diş etinde vuruk yapıyorsa sorun uyumdadır. Bu durumda protezin diş etine bakan yüzeyi yeni doku şekline göre yenilenir; buna besleme denir.
Besleme yapılmadan sadece kırığı tamir etmek, aynı noktadan kısa süre sonra tekrar kırılmayla sonuçlanır. Bu, tekrarlayan kırıkların en sık sebebidir.
Yenileme gereken durumlar
Protez birden fazla yerden kırıldıysa, daha önce ev yapıştırıcısıyla müdahale edildiyse, çok eskiyse ve dişlerinde belirgin aşınma varsa ya da defalarca tamir görmüşse yenileme daha doğrudur.
Sürekli tamir, hem konforsuzdur hem uzun vadede daha maliyetlidir. Ayrıca aşınmış protez dişleri çiğneme verimini düşürür ve dikey boyut kaybına yol açarak yüz ifadesini değiştirir.
Uzun vadeli çözüm: implant destekli protez
Tekrarlayan uyum sorunları yaşayan hastalarda, protezi implantlarla desteklemek kalıcı bir çözüm sunabilir. İmplant destekli protez kaymaz, düşmez ve çiğneme kuvvetini kemiğe aktardığı için kemik erimesini de yavaşlatır.
Bu, acil bir işlem değildir ve ayrı bir planlama gerektirir; ancak protezi sürekli kırılan bir hasta için değerlendirilmeye değer bir seçenektir.
