Tel çıktıktan sonra dişler eski yerine dönme eğilimindedir. Pekiştirici bu dönüşü engeller ve kullanımı yıllar boyunca azalan bir programla sürdürülür.
Ortodontik tedavi, tel çıktığı gün bitmez. Dişler yeni konumlarına taşındıktan sonra çevrelerindeki kemik ve bağ dokusu henüz bu yeni düzene uyum sağlamamıştır ve dişleri eski yerlerine geri çeken bir esneklik korur. Pekiştirici, bu geri dönüşü engelleyen apareydir. Kullanılmadığında dişlerin yeniden çapraşıklaşması aylar içinde başlayabilir ve tamamlanmış bir tedavinin sonucu kaybolabilir.
Dişler neden eski yerine dönmek ister?
Dişi kemiğe bağlayan periodontal bağ dokusunun lifleri, hareket sırasında gerilir. Bu liflerin yeniden düzenlenmesi diş hareketinden çok daha uzun sürer ve aylarca gerginliğini korur. Buna dilin, dudakların ve çiğneme kaslarının günlük baskısı eklenir. Ayrıca çeneler yaşam boyu çok yavaş da olsa değişmeye devam eder; özellikle alt ön bölgede yıllar içinde hafif bir sıkışma eğilimi görülebilir. Pekiştirici, tüm bu kuvvetlere karşı dişleri yerinde tutar.
Pekiştirici tipleri
- Sabit pekiştirici: dişlerin arka yüzeyine yapıştırılan ince tel, görünmez ve hasta iş birliği gerektirmez
- Şeffaf plak tipi hareketli pekiştirici: ölçüye göre hazırlanır, ince ve konuşmayı az etkiler
- Akrilik ve tel içeren klasik hareketli pekiştirici: dayanıklıdır, ayarlanabilir
- Bazı vakalarda alt çenede sabit, üst çenede hareketli olacak şekilde birlikte kullanım
Ne kadar süre ve hangi programla takılır?
Genel yaklaşım, kullanımın zamanla azaltılmasıdır. İlk dönemde hareketli pekiştirici günün büyük bölümünde takılır; ardından yalnızca gece kullanımına geçilir. Sonraki yıllarda gece kullanımı haftanın birkaç gününe indirilebilir. Sabit pekiştiriciler ise yıllarca, bazı vakalarda süresiz olarak ağızda kalabilir. Kesin program vakaya göre değişir: çok dönmüş dişler, kapatılmış diş arası boşluklar ve genişletme yapılmış çeneler daha uzun süre desteklenmelidir. Kısaca sorunun cevabı, dişlerin yerinde kalması istendiği sürecedir.
Pekiştirici bakımı
- Hareketli pekiştirici her çıkarıldığında soğuk su ve yumuşak fırça ile temizlenmelidir
- Sıcak su plağın şeklini bozar, asla kullanılmamalıdır
- Ağızdan çıkarıldığında mutlaka kutusunda saklanmalıdır; peçeteye sarılan pekiştiriciler sıklıkla atılır
- Sabit pekiştiricinin çevresinde diş ipi geçirmek için özel iplikler kullanılmalıdır
- Sabit telin koptuğu fark edildiğinde beklemeden başvurulmalıdır
Sabit mi hareketli mi tercih edilir?
Seçim vakaya göre yapılır. Sabit pekiştirici hasta iş birliğine bağlı olmadığı için özellikle alt ön bölgede sık tercih edilir; burası yaşam boyu sıkışmaya en yatkın bölgedir. Buna karşılık sabit telin çevresinde tartar birikebileceğinden düzenli temizlik ve kontrol gerekir. Hareketli pekiştiricinin temizliği kolaydır ve tüm kemer boyunca destek sağlar, ancak yalnızca takıldığı sürece işe yarar. Birçok vakada iki tip birlikte kullanılır; örneğin alt çenede sabit tel, üst çenede gece takılan plak tipi bir pekiştirici uygulanabilir.
Pekiştirici kullanırken karşılaşılan durumlar
- İlk günlerde konuşmada hafif bir değişiklik olur ve genellikle kısa sürede geçer
- Takıldığı ilk dakikalarda hafif basınç hissi normaldir; ağrı sürüyorsa aparey kontrol edilmelidir
- Uzun süre takılmadıktan sonra pekiştirici zor oturuyorsa zorlanmamalı, randevu alınmalıdır
- Tükürük artışı ilk günlerde görülebilir ve kendiliğinden geriler
- Aparey çatladığında ya da deforme olduğunda yenilenmesi gerekir
Pekiştiricinin kaç yıl kullanılacağı sorusunun tek bir cevabı yoktur, çünkü geri dönme eğilimi kişiden kişiye değişir. Bazı hastalarda birkaç yıl sonra gece kullanımı haftada birkaç güne indirilebilirken, bazılarında uzun yıllar düzenli kullanım gerekir. Bu karar, kontrol randevularında dişlerin konumu izlenerek verilir. Tedavi bitiminde alınan ölçü ve kayıtlar da ileride oluşabilecek değişikliği karşılaştırmak için saklanır.
Pekiştirici kaybolur veya kırılırsa
Yeni bir pekiştirici hazırlanana kadar geçen her gün, dişlerin bir miktar hareket etmesi anlamına gelir. Birkaç hafta beklendiğinde eski pekiştirici artık oturmayabilir. Bu durumda kısa süreli bir düzeltme gerekebilir ve tamamlanmış bir tedavi gereksiz yere yeniden açılmış olur. Bu nedenle kaybolma veya kırılma durumunda aynı hafta içinde randevu alınmalıdır. Sabit telin diş etine batması gibi durumlarda acil ortodontik müdahale gerekebilir.
Pekiştirici kullanımı, ortodontik tedavi veya şeffaf plak tedavisi fark etmeksizin her vakada tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır. Muratpaşa'daki kliniğimizde pekiştirici kontrolü ve yenilenmesi haftanın yedi günü, günün her saatinde yapılabilmektedir.
