Kırılan diş parçası çoğu zaman dişe geri yapıştırılabilir. Parçayı nemli saklamak, kırığın derinliğini anlamak ve doğru zamanda hekime gitmek sonucu değiştirir.
Evet, kırılan diş parçası saklanmalıdır. Parça bütün halindeyse ve nemli tutulmuşsa, hekim onu kendi dişinize kompozit yapıştırıcılarla geri bağlayabilir. Bu yöntem renk ve saydamlık uyumu açısından dolguyla yapılan onarımdan genellikle daha doğal bir sonuç verir. Parçayı kuru bırakmak ise onu kırılgan ve mat hale getirir; bu yüzden ilk iş, parçayı süt ya da serum fizyolojik içine koymaktır.
Önce kırığın ne kadar derin olduğunu anlayın
Dişin dış katmanı minedir; altında dentin, en içte ise sinir ve damarların bulunduğu pulpa vardır. Kırığın hangi katmana ulaştığı hem aciliyeti hem de tedaviyi belirler.
- Yalnızca minede kopma: hassasiyet yoktur, estetik bir sorundur, birkaç gün içinde randevu yeterlidir.
- Dentine ulaşan kırık: soğuk hava ve içecekle keskin sızlama olur, dişin kesit yüzeyi sarımsı görünür; kısa sürede kapatılmalıdır.
- Pulpaya ulaşan kırık: kesit yüzeyinde kırmızı bir nokta veya kanama görülür, şiddetli ağrı vardır; aynı gün müdahale gerekir.
- Diş eti hizasının altına inen kırık: dişe basınca ağrı ve kanama olur, tedavi planı daha kapsamlıdır.
- Dişin tamamen ikiye ayrılması ya da sallanması: kök kırığı ihtimali vardır, gecikilmemelidir.
Parça nasıl saklanmalı?
Parçayı kron yüzeyinden tutarak alın, birkaç saniye durulayın ve kapaklı temiz bir kaba koyup üzerini soğuk sütle ya da serum fizyolojikle örtün. Musluk suyunda uzun süre bekletmek uygun değildir. Mendile sarmak, cebe atmak veya poşete kuru koymak parçanın kenarlarını kırılganlaştırır ve yeniden yapıştırıldığında görünür bir çizgi bırakmasına neden olur.
Birden fazla küçük parça varsa hepsini toplayın. Hekim hangisinin kullanılabileceğine muayenede karar verir. Parça bulunamadıysa telaşlanmayın; bu durumda kompozit bonding ile aynı seansta doğal görünümlü bir onarım yapılabilir.
Randevuya kadar yapılması ve yapılmaması gerekenler
Ağzınızı ılık suyla çalkalayın, keskin kenar dilinizi ya da yanağınızı kesiyorsa eczaneden alınabilen ortodontik mumla kenarı geçici olarak kapatın. Kırık tarafla çiğnemeyin, çok sıcak ve çok soğuk gıdalardan kaçının. Dudak veya yanakta darbeye bağlı şişlik varsa dışarıdan soğuk uygulayın.
Buna karşılık kırık yüzeyi törpülemeye, eğelemeye veya parçayı evde herhangi bir yapıştırıcıyla tutturmaya çalışmayın. Ev tipi yapıştırıcılar diş dokusuna zarar verir ve hekimin sonradan yapacağı bağlantıyı imkânsız hale getirebilir. Diliniz sürekli kırık kenara gitmek isteyecektir; bu alışkanlık dokuyu yaralar ve kırığı ilerletebilir.
Klinikte hangi tedaviler uygulanır?
Tedavi kırığın derinliğine göre belirlenir. Yüzeysel kırıklarda parça yapıştırılır ya da kompozit ile şekillendirme yapılır. Dentin açıkta kalmışsa önce koruyucu bir taban uygulanır. Sinir açığa çıkmışsa dişin yaşına ve kökün gelişimine göre pulpa koruyucu bir işlem ya da kanal tedavisi planlanır. Geniş madde kaybı olan arka dişlerde ise onarımın dayanıklılığı için kaplama gündeme gelebilir.
Darbe sonucu kırılan dişlerde ilk muayenede her şey normal görünse bile takip önemlidir. Diş sinirinin canlılığı zaman içinde değişebilir; bu yüzden hekiminiz belirli aralıklarla kontrol önerecektir. Bu kontrollerde dişin rengi, ısırma sırasındaki tepkisi ve röntgende kök ucundaki görünüm değerlendirilir.
Darbeyle kırılan dişte başka nelere bakılır?
Bir dişin kırılmasına yol açan darbe, çoğu zaman yalnızca o dişi etkilemez. Hekim aynı muayenede komşu dişleri, karşı çenedeki dişleri, dudak ve yanak içini, çene eklemini ve gerekiyorsa çene kemiğini değerlendirir. Dudakta ya da dilde derin bir kesik varsa içinde kalmış diş parçası bulunup bulunmadığı araştırılır; fark edilmeyen bir parça iyileşmeyi engeller ve iltihaba yol açar.
Kapanış ilişkisi de kontrol edilir. Darbe sonrası dişler farklı temas ediyorsa ya da ısırırken bir diş diğerlerinden önce değiyorsa, bu durum onarılan dişin kısa sürede yeniden kırılmasına neden olabilir. Gerektiğinde kapanış küçük düzeltmelerle dengelenir.
Ağrı yoksa acele etmeye gerek var mı?
Ağrının olmaması kırığın yüzeysel olduğu anlamına gelmez. Sinir dokusu darbeyle geçici olarak duyarsızlaşabilir. Ayrıca açıkta kalan dentin, bakterilerin pulpaya ulaşması için kısa bir yol oluşturur. Bu nedenle ağrısız kırıklarda bile değerlendirme günlerce ertelenmemelidir.
Kırık diş, doğru saklanan bir parça ve zamanında yapılan bir müdahaleyle çoğu zaman fark edilmeyecek biçimde onarılabilir. Kanama, şiddetli ağrı ya da dişin sallanması varsa kırık diş acil değerlendirmesi aynı gün yapılmalıdır. Muratpaşa'daki kliniğimizde 7 gün 24 saat acil diş hekimi hizmeti verilmektedir.
