Kahve ve çaydaki tanenler mine yüzeyindeki ince protein tabakasına tutunur. Lekelenmenin mekanizmasını ve hangi lekenin çıkıp hangisinin çıkmadığını açıklıyoruz.
Kahve ve çay dişleri, içerdikleri tanen adlı bitkisel bileşikler mine yüzeyindeki ince protein tabakasına tutunduğu için lekeler. Diş yüzeyi çıplak gözle pürüzsüz görünse de mikroskobik ölçekte gözeneklidir ve üzerinde tükürük kaynaklı, pelikıl adı verilen saydam bir film bulunur. Renkli içeceklerin pigmentleri önce bu filme yapışır, zamanla mine gözeneklerine sızar.
Dış leke ile iç renklenme farkı
Lekeler iki gruba ayrılır. Dış lekeler mine yüzeyinde birikir; kahve, çay, kırmızı şarap, kola ve sigara tipik kaynaklardır. Bu lekeler profesyonel temizlik ve polisajla belirgin ölçüde azalır. İç renklenme ise dişin yapısındadır: yaşla birlikte minenin incelmesi, altındaki dentinin doğal olarak koyulaşması, geçirilmiş travma sonucu pulpa dokusunun renk değiştirmesi ya da bazı ilaçların gelişim döneminde bıraktığı izler bu gruba girer. İç renklenme yüzey temizliğiyle çıkmaz.
Bu ayrım pratikte önemlidir, çünkü aynı sarımsı görüntünün nedeni farklı olduğunda yaklaşım da değişir. Yüzey lekesi için temizlik yeterken, iç renklenmede diş beyazlatma ya da restoratif seçenekler değerlendirilir.
Neden bazı kişilerde daha hızlı lekelenme olur?
- Mine yüzeyi pürüzlü ya da aşınmışsa pigment tutunması artar.
- Diş taşı ve plak birikimi lekelerin yapışacağı zemini genişletir.
- Ağız kuruluğunda tükürüğün yıkayıcı etkisi azalır.
- Sigara ve tütün ürünleri lekeyi hem koyulaştırır hem kalıcılaştırır.
- Kompozit dolgu ve bonding yüzeyleri mineye göre daha kolay renk alır.
- Asidik içeceklerle birlikte tüketim, yumuşayan yüzeyde pigment tutunmasını kolaylaştırır.
Çay mı kahve mi daha çok lekeler?
Yaygın kanının aksine koyu çay, birçok kişide filtre kahveden daha belirgin leke bırakabilir; çünkü tanen içeriği yüksektir. Yeşil çay da leke yapabilir, rengi açık olsa bile. Süt eklenmesi bazı kişilerde lekelenmeyi azaltır çünkü süt proteinleri tanenlere bağlanır. Bununla birlikte lekelenme kişiden kişiye değişir ve mine yüzeyinin pürüzlülüğü, hijyen düzeni ile tüketim sıklığı sonucu birlikte belirler.
Lekelenmeyi azaltmak için pratik önlemler
İçtikten sonra ağzı sade suyla çalkalamak pigmentin yüzeyde kalma süresini kısaltır. Fincanı saatlerce yanınızda tutup azar azar içmek yerine makul sürede bitirmek hem leke hem asit açısından daha iyidir. Günlük fırçalama ve arayüz temizliği düzenli yapıldığında pigmentin tutunacağı plak zemini oluşmaz. Buna karşılık sert fırçalama ya da aşındırıcılığı yüksek 'beyazlatıcı' macunları sürekli kullanmak mineyi inceltip uzun vadede dişi daha sarı gösterebilir.
Kompozit restorasyonu olanlar için ek bir not var: bu malzemeler zamanla renk alır ve beyazlatma ajanları onların rengini değiştirmez. Ön bölgede renk uyumu hedefleniyorsa restorasyonların yenilenmesi gerekebilir; kompozit bonding uygulamalarında bu, planlamanın parçasıdır.
Evde uygulanan yöntemlerin çoğu neden işe yaramaz?
Karbonat, kömür tozu, limon suyu ve tuz gibi malzemelerle yapılan uygulamalar kısa vadede dişi biraz daha parlak gösterebilir, çünkü yüzeydeki lekeyi fiziksel olarak kazırlar. Ancak bu yöntemlerin ortak sorunu aşındırıcılık düzeyinin kontrolsüz olmasıdır. Mine kaybı geri dönüşsüzdür ve incelen mine, altındaki sarımsı dentini daha görünür hale getirir. Yani birkaç hafta sonunda diş daha beyaz değil, daha sarı görünmeye başlar. Limon suyu gibi asidik karışımlar buna erozyon riskini de ekler.
Aktif kömür içeren macunlarda bir başka sorun daha vardır: bu ürünlerin bir kısmı florür içermez. Florürsüz bir macuna geçmek, leke görünümünü bir miktar azaltırken çürük korumasını zayıflatır. Renk konusunda beklenti varsa doğru yol, önce profesyonel temizlikle yüzey lekesini ayırmak, sonra kalan renklenmeyi hekim kontrolünde değerlendirmektir.
Ne zaman hekime başvurmalı?
Lekelenme tek bir dişte belirginse ve o dişte geçmişte darbe öyküsü varsa durum basit bir yüzey lekesi olmayabilir; pulpa canlılığının değerlendirilmesi gerekir. Diş eti kenarında koyu, sert birikintiler görüyorsanız bu diş taşıdır ve fırçalamayla çıkmaz; ayrıca diş eti iltihabına zemin hazırladığı için diş eti tedavisi açısından da değerlendirilmelidir. Renklenmeyle birlikte diş eti kanaması, kötü ağız kokusu ya da hassasiyet varsa öncelik temizlik ve diş eti sağlığıdır; estetik adım bundan sonra planlanır.
Muratpaşa'daki kliniğimizde muayene ve renk değerlendirmesi için haftanın yedi günü randevu alabilirsiniz.
