Tamamen yerinden çıkan daimi bir diş, doğru saklanır ve hızla hekime ulaştırılırsa yerine yerleştirilebilir. İlk 30 dakikadaki adımlar sonucu belirler.
Tamamen yerinden çıkan daimi bir diş, doğru saklandığı ve hızla hekime ulaştırıldığı takdirde yerine geri yerleştirilebilir. Belirleyici olan, dişin kök yüzeyindeki periodontal ligament hücrelerinin canlı kalmasıdır. Bu hücreler kuru ortamda kısa sürede ölür; bu yüzden ilk yarım saatte yapılanlar, sonraki haftalarda yapılacak her şeyden daha önemlidir.
Adım adım ilk müdahale
- Sakin olun ve dişi bulun. Kanama varsa temiz bir gazlı bez ya da mendille bölgeye bastırın.
- Dişi yalnızca kron kısmından, yani ağızda görünen beyaz yüzeyinden tutun. Köke, yani sivri uca kesinlikle dokunmayın.
- Diş kirliyse yalnızca birkaç saniye soğuk suyla veya süte tutarak durulayın. Fırçalamayın, ovmayın, sabun ya da antiseptik kullanmayın.
- Mümkünse dişi yuvasına geri yerleştirin. Doğru yöne baktığından emin olun ve parmakla hafifçe bastırarak oturtun.
- Yerine oturmuyorsa dişi uygun bir sıvı içinde saklayın ve hiç beklemeden diş kliniğine gidin.
Dişi yuvasına geri koymak, uygulanabildiğinde en uygun saklama yöntemidir; çünkü kök yüzeyi kendi doğal ortamında kalır. Hasta, dişin üzerine temiz bir bez ya da mendil koyup hafifçe ısırarak dişi yolculuk boyunca sabit tutabilir.
Dişi yerine oturtmaya çalışırken doğru yönü bulmak zor gelebilir. Ön dişlerde düz ve geniş yüzey dudağa, hafif çukur olan yüzey ise dile bakar. Yön konusunda emin değilseniz zorlamayın; dişi uygun bir sıvıya koyup yola çıkmak, yanlış yönde yerleştirmekten daha doğrudur.
Diş neyin içinde saklanmalı?
Saklama sıvısının amacı kök hücrelerini canlı ve nemli tutmaktır. Sıralama şu şekildedir: en uygun seçenek dişin kendi yuvasıdır. Bu mümkün değilse soğuk süt gelir; süt hem sterile yakındır hem de hücrelerin şişip patlamasını engelleyen bir yoğunluğa sahiptir. Süt yoksa hastanın kendi tükürüğü kullanılabilir; diş yanağın iç kısmında tutulabilir, ancak yutma riski nedeniyle bu yöntem küçük çocuklarda uygulanmaz. Serum fizyolojik de kabul edilebilir bir seçenektir.
- Musluk suyu kullanmayın: içindeki düşük tuz yoğunluğu kök hücrelerini hızla öldürür.
- Dişi kuru mendile, peçeteye ya da cebe koymayın.
- Dişi buzun içine ya da buzlukta dondurmaya çalışmayın.
- Kök yüzeyine yapışan doku parçalarını temizlemeye kalkışmayın; onlar iyileşmenin kaynağıdır.
- Alkol, kolonya, oksijenli su gibi maddelerle dezenfekte etmeye çalışmayın.
Süre neden bu kadar kritik?
Kök yüzeyindeki bağ dokusu hücreleri, uygun bir sıvı içindeyken saatlerce canlı kalabilir; ama kuru havada dakikalar içinde ölmeye başlar. Yaklaşık yarım saatlik kuru bekleme sonrasında bu hücrelerin büyük bölümü işlevini yitirir. Hücreler öldüğünde diş yerine konsa bile kökle kemik arasında sağlıklı bir bağ kurulmaz; bunun yerine kök zamanla kemikle kaynaşır ya da erimeye başlar. Bu nedenle "önce bir sakinleşeyim, yarın giderim" yaklaşımı sonucu doğrudan olumsuz etkiler.
Klinikte ne yapılır?
Hekim öncelikle çene kemiğinde kırık olup olmadığını ve komşu dişlerin durumunu değerlendirir. Diş yuvasına yerleştirildikten sonra genellikle komşu dişlere ince bir tel ya da kompozit yardımıyla birkaç hafta süreyle sabitlenir. Tetanoz aşısı durumu sorgulanır. Kökün gelişimi tamamlanmış dişlerde, birkaç gün ile iki hafta arasında bir sürede kanal tedavisine başlanması genellikle gerekir; çünkü kopan damar demeti nedeniyle diş siniri canlılığını yitirmiştir.
Takip süreci de tedavinin parçasıdır. İlk yıl boyunca belirli aralıklarla röntgen kontrolü yapılır, kök erimesi ve kemik iyileşmesi izlenir. Bu kontroller aksatıldığında geç fark edilen sorunlar dişin kaybına yol açabilir.
Süt dişi yerinden çıkarsa ne olur?
Süt dişleri yerine geri yerleştirilmez. Bunun nedeni, kökün hemen altında gelişmekte olan daimi diş tomurcuğunun zarar görme ihtimalidir. Yine de çocuğun mutlaka muayene edilmesi gerekir; hem komşu dişlerin hem de çene kemiğinin durumu değerlendirilmeli, ilerleyen aylarda daimi dişin gelişimi izlenmelidir.
Diş kırılmış ama yuvasında duruyorsa
Bu durumda saklama sorunu ortadan kalkar, ancak aciliyet devam eder. Darbe alan bir dişin siniri zamanla canlılığını yitirebilir ve bu değişim ilk günlerde hiçbir belirti vermeyebilir. Dişin rengi koyulaşıyor, ısırırken rahatsızlık veriyor ya da diş etinde küçük bir kabarcık oluşuyorsa gecikmeden kontrol edilmelidir. Ayrıca darbe sırasında dudak ve yanak içindeki kesiklerde kalmış diş parçaları bulunabilir; bunlar fark edilmezse iyileşmeyi engeller.
Yerinden çıkan diş, saatlerin değil dakikaların önem taşıdığı bir tablodur. Dişi uygun sıvıda tutarak vakit kaybetmeden yola çıkın; yerinden çıkan diş travması için ilk müdahale ne kadar erken yapılırsa dişin kalıcı olarak korunma ihtimali o kadar yükselir. Muratpaşa'daki 7/24 diş kliniği hizmetimiz her gün ve her saat açıktır.
