Yeni tam protez ilk günlerde yabancı gelir: tükürük artar, konuşma değişir, çiğneme zorlaşır. Uyum sürecinin nasıl işlediğini ve neyin normal olmadığını anlatıyoruz.
Yeni tam protez ilk günlerde zor gelir; çünkü doğal dişlerin aksine protez çene kemiğine kök ile bağlı değildir. Dişeti ve altındaki kemik üzerinde durur, tükürük filminin oluşturduğu emiş ve dudak-yanak-dil kaslarının dengesiyle yerinde kalır. Beyniniz otuz yıldır kökten gelen sinyallere göre çiğniyorsa, birkaç günde bu yeni dengeye alışmasını bekleyemezsiniz. Genellikle ilk iki hafta en zorlu dönemdir, dördüncü-altıncı hafta sonunda çoğu kişi protezi düşünmeden kullanır hale gelir.
İlk günlerde ne olur, neden olur?
Ağız içi vücudun en hassas dokularından biridir. Damağın üzerine oturan yeni bir akrilik plak, vücut tarafından ilk anda yabancı bir cisim gibi algılanır ve refleksler devreye girer. Bu reflekslerin çoğu geçicidir ve dokular protezin sınırlarını tanıdıkça söner.
- Tükürük salgısında belirgin artış: tükürük bezleri yabancı cismi seyreltmeye çalışır.
- Dolgunluk ve gerginlik hissi: dudak ve yanaklar yeni hacme alışana kadar sürer.
- Konuşurken s, ş, f ve t seslerinde bozulma.
- Isırırken protezin bir tarafından oynaması, ekmek gibi ısırılan gıdalarda öne devrilme.
- Bazı kişilerde ilk günlerde öğürme hissi, özellikle üst protezin arka kenarında.
- Damak kapandığı için tat ve sıcaklık algısında geçici azalma.
Tükürük artışı ve öğürme hissi ne zaman geçer?
Tükürük artışı hemen hemen her hastada görülür ve çoğunlukla birkaç gün içinde kendiliğinden azalır. Yutkunmayı bilinçli olarak sürdürmek, ilk günlerde su yudumlamak ve şekersiz sakız çiğnememek bu dönemi kısaltır. Öğürme hissi ise genellikle üst protezin arka sınırının damakta bittiği bölgeden kaynaklanır. Bu sınır bazen fazla uzun, bazen de yeterince ince bitirilmemiş olabilir; her iki durumda da hekiminiz kenarı yeniden şekillendirerek sorunu çözebilir. Öğürme refleksi güçlü olan kişilerde protezi kısa aralıklarla ve giderek uzatarak takmak, refleksin sönmesine yardımcı olur.
Konuşma neden bozulur, nasıl düzelir?
Konuşma sesleri dilin damağa değdiği noktalara göre üretilir. Protez damağı birkaç milimetre kalınlaştırdığında dil eski temas noktalarını bulamaz ve sesler peltekleşir. Bu tamamen bir alışkanlık meselesidir; dilin yeni yüzeyi haritalaması için tekrar gerekir.
- Her gün on beş dakika yüksek sesle kitap okuyun; kendi sesinizi duymak dilin konumlanmasını hızlandırır.
- Zorlandığınız sesleri içeren kelimeleri ayrı ayrı ve yavaş tekrar edin.
- Telefonda konuşmadan önce birkaç cümle ısınma yapın.
- Hızlı konuşmaya çalışmayın; hız, düzelme tamamlandığında kendiliğinden geri gelir.
Yeniden çiğnemeyi öğrenmek
Tam protezle çiğneme, doğal dişle çiğnemenin aynısı değildir. Doğal dişte kuvvet kökten kemiğe iletilir; protezde ise tüm kuvvet dişetine biner. Bu yüzden hem daha az kuvvet uygulanabilir hem de kuvvetin dengeli dağıtılması gerekir. Tek taraflı çiğnemek protezi öbür taraftan kaldırır. Doğru teknik, lokmayı ikiye bölüp her iki arka bölgede eşzamanlı çiğnemektir.
- İlk hafta yumuşak ve küçük parçalı gıdalarla başlayın; yoğurt, çorba, haşlanmış sebze, kıyma.
- Ön dişlerle ısırmak yerine lokmayı elinizle bölüp arka bölgeye yerleştirin.
- Yapışkan ve çok lifli gıdaları ikinci haftaya bırakın.
- Sert kabuklu ekmek, fındık ve buz gibi gıdaları uyum tamamlanana kadar erteleyin.
- Sıcak içecekleri dikkatle deneyin; damak kapalı olduğu için sıcaklığı geç fark edersiniz.
Normal uyum mu, çözülmesi gereken bir sorun mu?
Uyum döneminde hafif basınç hissi ve birkaç noktada hassasiyet beklenir; bunlar kontrol randevularında yapılan küçük aşındırmalarla giderilir. Ancak bazı bulgular kendiliğinden geçmez ve muayene gerektirir. Bu ayrımı yapmak, gereksiz yere aylarca rahatsızlık çekmenizi önler.
- Aynı noktada tekrarlayan, iyileşmeyen yara veya kanama.
- Bir haftadan uzun süren zonklayıcı ağrı.
- Konuşurken veya gülerken protezin düşmesi.
- Yalnızca bir tarafta hissedilen, giderek artan baskı.
- Dişeti kenarında kırmızı, parlak ve sızlayan bir bölge.
Uyumu kolaylaştıran alışkanlıklar
İlk haftalarda protezi mümkün olduğunca çok takmak, dokuların ona alışmasını hızlandırır. Kontrol randevularını atlamamak da en az bunun kadar önemlidir; ilk aydaki iki-üç küçük ayarlama, sonraki yılların konforunu belirler. Dişsiz kalınan süre uzunsa çene kemiği zamanla incelmiş olabilir ve protezin tutuculuğu sınırlı kalabilir. Böyle durumlarda hekiminiz, protezi birkaç implantla destekleme seçeneğini de değerlendirebilir; implant tedavisi uygulanan hastalarda protez kemiğe değil implantlara dayandığı için hareket belirgin şekilde azalır.
Tam protez, doğru planlandığında ve kontrolleri aksatılmadığında günlük yaşamı yeniden rahatlatan bir çözümdür. Uyum süreci kişiden kişiye değişir; sabırlı olmak ve rahatsız eden noktayı kendi başınıza törpülemeye çalışmadan hekime bildirmek en doğrusudur. Diş protezi uygulamalarında ilk ay yapılan ayarlamalar için Muratpaşa'daki kliniğimize gün içinde başvurabilir, protez kırılması gibi beklenmedik durumlarda ise 7 gün 24 saat açık olduğumuzu bilerek hareket edebilirsiniz.
