Damakta protez şeklinde kızarıklık, yanma ve dudak kenarında çatlak: protez altı mantar enfeksiyonunun nedenleri, tedavisi ve tekrarını önleme yolları.
Protez kullananlarda ağız içi mantar enfeksiyonu, protezin altında kalan kapalı, nemli ve oksijenden yoksun alanın Candida türleri için ideal bir yaşam ortamı oluşturmasından kaynaklanır. Bu mantar zaten çoğu insanın ağzında az miktarda bulunur; hastalık yapması için ortamın değişmesi gerekir. Protezin gece çıkarılmaması, yetersiz temizlik ve uyumsuz protez bu değişimin üç ana nedenidir. Tablo genellikle damakta, protezin sınırlarıyla neredeyse birebir örtüşen kırmızı bir alan olarak görülür.
Belirtiler nelerdir?
- Damakta parlak kırmızı, sınırları protez şeklinde bir alan.
- Yanma hissi, özellikle baharatlı ve sıcak gıdalarda artan.
- Ağızda metalik ya da tuhaf bir tat.
- Dudak kenarlarında kızarıklık, çatlama ve kabuklanma.
- Dilde kırmızılaşma ve papillaların düzleşmesi.
- Bazı olgularda silinebilen beyaz plaklar; altından kanayan kırmızı yüzey çıkar.
- Protezin normalden daha çabuk kirlenmesi ve kokması.
Belirtilerin bir kısmı hiç olmayabilir. Özellikle damaktaki kızarıklık, hasta tarafından hiç fark edilmeden yıllarca sürebilir; çünkü çoğu zaman ağrı yapmaz. Bu nedenle protez kullananlarda düzenli muayene, tablonun tek yakalanma yolu olabilir.
Riski artıran etkenler
- Protezle uyumak; en güçlü ve en sık nedendir.
- Protezin fırçalanmadan sadece durulanması.
- Ağız kuruluğu ve tükürüğün koruyucu etkisinin azalması.
- Kontrolsüz diyabet.
- Geniş spektrumlu antibiyotik kullanımı sonrası dengenin bozulması.
- Kortikosteroid içeren inhaler kullanımı ve sonrasında ağzın çalkalanmaması.
- Sigara kullanımı.
- Yetersiz beslenme, demir ve B grubu vitamin eksiklikleri.
- Uyumsuz protezin sürekli sürtünmesi ve mikro travma oluşturması.
Neden protez altı bu kadar korunaklı bir alan?
Protezin damağa oturduğu bölge, ağzın geri kalanından neredeyse tamamen yalıtılmıştır. Tükürük buraya kolayca ulaşamaz, dolayısıyla tükürüğün yıkama ve antimikrobiyal etkisi devre dışı kalır. Dil, damağın kalan yüzeyini konuşurken ve yutkunurken sürekli temizler; protezle kapalı yüzey ise bu doğal temizlikten hiç pay almaz. Buna bir de akrilik yüzeydeki mikroskobik gözenekler eklenir. Gözenekler, mikroorganizmaların tutunup çoğaldığı ve fırçanın kıllarının giremediği barınaklar oluşturur. Protez yıllandıkça ve yüzeyi çizildikçe bu barınaklar artar; bu yüzden eski ve yüzeyi bozulmuş protezlerde enfeksiyon çok daha inatçı olur ve bazen protezin yenilenmesi tedavinin parçası hâline gelir.
Tedavi nasıl yapılır?
Tedavinin en kritik noktası şudur: yalnızca ağzı tedavi etmek yetmez, protezin kendisi de tedavi edilmelidir. Akrilik yüzeydeki gözeneklere yerleşen mantar temizlenmezse, ilaç bittikten kısa süre sonra tablo geri döner. Bu nedenle tedavi her zaman iki koldan yürür.
- Hekim tarafından tanının konması ve gerekiyorsa antifungal ilaç reçete edilmesi.
- Protezin her gün fırçayla mekanik olarak temizlenmesi.
- Protezin hekimin önerdiği solüsyonda gece boyunca bekletilmesi.
- Protezin gece mutlaka çıkarılması; bu kural tedavi süresince tartışmasızdır.
- Dişetlerinin ve dilin yumuşak fırçayla günlük temizlenmesi.
- Protez uyumsuzsa beslenmesi ya da yenilenmesi.
- Altta yatan nedenin araştırılması; kan şekeri kontrolü, ağız kuruluğu, ilaç kullanımı.
İlaç kullanımı hekim kararıyla olmalıdır. Antifungal ilaçlar bazı kalp ve kolesterol ilaçlarıyla etkileşebildiği için, kullandığınız tüm ilaçları hekiminize bildirmeniz gerekir. Tedavi süresi genellikle birkaç haftadır ve belirtiler geçse bile önerilen süre tamamlanmalıdır.
Dudak kenarındaki çatlaklar neden olur?
Ağız kenarlarındaki kızarık, çatlamış ve bazen kabuklanan bölge, tek başına bir cilt sorunu gibi görünse de sıklıkla ağız içindeki mantar enfeksiyonunun uzantısıdır. Ayrıca protez yıllar içinde aşınıp dikey yükseklik azaldığında ağız kenarları içeri kıvrılır, tükürük o kıvrımda birikir ve nemli kalan cilt sürekli tahriş olur. Bu durumda yalnızca krem sürmek çözüm olmaz; protezin yüksekliğinin yeniden değerlendirilmesi gerekir.
Tekrarı önlemek
- Protezi her gece çıkarma alışkanlığını kalıcı hale getirin.
- Günde en az bir kez fırçayla temizleyin, sadece durulamayla yetinmeyin.
- Saklama kabını her gün yıkayın ve suyunu yenileyin.
- Yılda bir kez protezi klinikte profesyonel olarak temizletin.
- İnhaler kullanıyorsanız her kullanımdan sonra ağzınızı çalkalayın.
- Ağız kuruluğunuz varsa nedenini araştırın ve yönetin.
- Protezin uyumu bozulduğunda beklemeden diş protezi kontrolü yaptırın.
- Kısmi protez kullanıyorsanız kalan dişlerinizin dişeti sağlığını da düzenli olarak değerlendirtin.
Protez altı mantar enfeksiyonu, doğru tanı ve düzenli protez hijyeniyle geçen bir tablodur; ancak alışkanlıklar değişmezse tekrarlar. Damağınızda kızarıklık, yanma ya da dudak kenarlarında iyileşmeyen çatlak fark ederseniz muayene olun. Muratpaşa'daki kliniğimizde protez uyumu ve doku sağlığı birlikte değerlendirilir.
