İlk ortodontik değerlendirme yedi yaş civarında yapılmalıdır. Tedavinin kendisi ise soruna göre erken dönemde ya da kalıcı dişler tamamlandıktan sonra başlar.
Ortodontik tedaviye başlama yaşı tek bir sayıyla ifade edilemez, ancak ilk değerlendirme için net bir zaman vardır: yedi yaş civarı. Bu yaşta ön kesiciler ve ilk kalıcı azılar sürmüş olur, böylece hekim çene ilişkisini, yer darlığını ve kapanış tipini görebilir. Değerlendirme yapılması tedaviye hemen başlanacağı anlamına gelmez. Çoğu çocukta karar, gelişimin izlenmesi ve doğru zamanın beklenmesi yönünde olur.
Erken dönem tedavisi hangi durumlarda gerekir?
Bazı sorunlar büyüme sürerken müdahale edildiğinde çok daha az çabayla çözülür. Bunlar genellikle dişlerin değil, çenelerin konumu veya boyutuyla ilgili sorunlardır. Üst çenenin dar olması, alt çenenin öne konumlanması, tek taraflı çapraz kapanış nedeniyle çenenin kayarak kapanması ya da devam eden bir emme alışkanlığının yarattığı iskeletsel etki bu gruba girer. Bu durumlarda yaklaşık sekiz ile on yaş arasında yapılan kısa süreli bir tedavi, ileride gerekebilecek cerrahi boyuttaki müdahalelerin önüne geçebilir.
Erken müdahale gerektiren tipik bulgular
- Arka dişlerde çapraz kapanış ve kapanırken çenenin bir tarafa kayması
- Alt dişlerin üst dişlerin önünde kapanması
- Üst ön dişlerin belirgin şekilde öne çıkması ve dudakla örtülememesi
- Süt dişlerinin erken kaybı sonucu kapanan sürme boşlukları
- Kalıcı dişin sürmesini engelleyen fazla diş veya gömülü diş
- Dört yaşından sonra süren parmak emme alışkanlığı
Asıl tedavi ne zaman yapılır?
Yalnızca dişlerin çapraşık ya da aralıklı olduğu, çene ilişkisinin normal olduğu durumlarda beklemek mantıklıdır. Bu tedaviler genellikle tüm süt dişleri düştükten ve kalıcı dişler sürdükten sonra, yaklaşık on bir ile on üç yaş arasında başlar. Bu dönemde diş hareketi hızlıdır, kemik yanıtı iyidir ve çocuk ağız bakımını kendi başına sürdürebilecek olgunluğa ulaşmıştır. ortodontik tedavi için bu aralık, hem biyolojik hem pratik açıdan verimli bir dönemdir.
Yetişkinlikte ortodonti mümkün mü?
Evet. Diş hareketi büyümeye bağlı değildir; sağlıklı diş eti ve kemik desteği olduğu sürece her yaşta diş hareket ettirilebilir. Yetişkinlerde fark şudur: çene büyümesi tamamlandığı için iskeletsel farklılıklar apareyle düzeltilemez, yalnızca dişsel düzeyde telafi edilir ya da ileri vakalarda cerrahi destek gerekir. Estetik beklentisi öne çıkan yetişkinlerde şeffaf plak tedavisi sık tercih edilen bir seçenektir. Tedavi öncesinde diş eti sağlığının değerlendirilmesi yetişkinlerde daha büyük önem taşır.
Erken tedavi ile geç tedavi arasındaki fark
Erken dönemde yapılan tedavi genellikle iskeletsel bir hedefe yöneliktir: çeneyi genişletmek, büyümeyi yönlendirmek ya da kapanış kaymasını gidermek. Bu tedaviler kısa sürer ve çoğu zaman tüm dişlere braket takılmasını gerektirmez. Kalıcı dişler tamamlandıktan sonra yapılan tedavi ise dişsel bir hedefe yöneliktir: dizilimi düzeltmek, boşlukları kapatmak, kapanışı ince ayarla oturtmak. Bazı çocuklarda her iki aşama da gerekir ve bu bir başarısızlık göstergesi değildir; ilk aşama zaten ikinci aşamanın kapsamını küçültmek için planlanmıştır.
Değerlendirmede neler incelenir?
- Ağız içi muayene ile diş dizilimi, yer darlığı ve kapanış ilişkisi
- Panoramik radyografi ile gömülü, eksik ya da fazla dişlerin varlığı
- Sefalometrik değerlendirme ile çene ilişkisi ve büyüme yönü
- İskeletsel olgunluk düzeyinin belirlenmesi
- Alışkanlıklar, solunum biçimi ve dudak kapanışının gözlenmesi
Bu incelemelerin tamamı her çocukta gerekmez; hekim bulguya göre hangi kayıtların alınacağına karar verir. Yedi yaşındaki ilk değerlendirmede çoğu zaman muayene ve tek bir radyografi yeterli olur. Kayıtların asıl anlamı tek bir günün fotoğrafını çekmek değil, gelişimi zaman içinde karşılaştırabilmektir; bu nedenle takip randevularında aynı ölçümler tekrarlanabilir.
Beklemek her zaman kayıp mıdır?
Hayır. Gereksiz erken başlanan tedaviler toplam tedavi süresini uzatabilir, çocuğun motivasyonunu tüketebilir ve kalıcı dişler sürdüğünde ikinci bir dönem yine gerekebilir. Ortodontide doğru karar, mümkün olan en erken müdahale değil, en uygun zamanda yapılan müdahaledir. Yedi yaşındaki değerlendirmenin değeri de buradan gelir: hekim beklemenin güvenli olup olmadığını ancak görerek söyleyebilir.
Çocuğunuzun diş diziliminden ya da kapanışından emin değilseniz, bir kez bakılması yeterlidir. Muratpaşa'daki kliniğimizde ortodontik değerlendirme ve çocuk diş hekimliği hizmetleri haftanın yedi günü, günün her saatinde sunulmaktadır.
