Kulak muayenesi temiz çıktığı hâlde geçmeyen ağrının sık bir sebebi çene eklemi ve arka dişlerdir. Yansıyan ağrının nasıl ayırt edildiğini anlatıyoruz.
Kulak ağrısıyla hekime giden, muayenede kulağı temiz bulunan ve buna rağmen ağrısı devam eden hastalar sık karşımıza çıkar. Bu tablonun en sık sebebi kulağın kendisi değil, hemen önündeki çene eklemi ya da alt arka dişlerden biridir.
Yansıyan ağrı nedir?
Vücutta bazı bölgelerin duyusu aynı sinir dalları üzerinden merkeze taşınır. Beyin, gelen sinyalin tam olarak hangi yapıdan çıktığını her zaman ayırt edemez ve ağrıyı komşu bir bölgede algılar. Buna yansıyan ağrı denir.
Çene, dişler ve kulak çevresi bu bakımdan yakın komşudur. Alt azı dişlerinden çıkan bir ağrı sıklıkla kulağa, şakağa ya da boyuna yayılır; hasta ağrının merkezini kulak olarak tarif eder.
Hangi diş sorunları kulağa yansır?
Kulağa en sık yansıyan tablo, alt arka dişlerdeki derin çürük ve kök ucu iltihabıdır. Gömülü ya da kısmen sürmüş alt yirmi yaş dişi çevresindeki iltihap da aynı yolu izler ve genellikle ağzı açmakta zorlukla birlikte gelir.
Çekim sonrası gelişen kuru soket de kulağa vuran şiddetli bir ağrı yapar. Bu tabloda ağrı çekimden iki-üç gün sonra başlar ve ağrı kesiciye zayıf yanıt verir; bu iki özellik onu diğerlerinden ayırır.
Çene ekleminden kaynaklanan kulak ağrısı
Çene eklemi kulak kanalının hemen önünde yer alır; aralarında yalnızca ince bir kemik duvar vardır. Eklemde ya da çiğneme kaslarında bir sorun olduğunda ağrının kulak içinden geliyormuş gibi hissedilmesi bu yakınlığın sonucudur.
- Çiğnerken ve esnerken artan ağrı
- Kulakta dolgunluk ya da basınç hissi, işitme kaybı olmadan
- Sabahları belirgin, gün içinde azalan şikâyet
- Şakağa ve boyun yan tarafına yayılma
- Eklem bölgesine bastırınca ağrının yeniden ortaya çıkması
Kulak kaynaklı ağrı nasıl ayrılır?
Gerçek kulak enfeksiyonunda genellikle ateş, işitmede azalma, kulaktan akıntı ya da yakın zamanda geçirilmiş bir üst solunum yolu enfeksiyonu öyküsü bulunur. Kulak kepçesini çekmek ya da kulak önündeki çıkıntıya bastırmak ağrıyı artırır.
Diş ya da eklem kaynaklı ağrıda bu manevralar ağrıyı değiştirmez; buna karşılık çiğneme, ağzı geniş açma ya da ilgili dişe vurma ağrıyı belirgin şekilde tetikler. Bu basit ayrım çoğu hastada yön verir.
Çocuklarda durum farklı mı?
Çocuklarda orta kulak enfeksiyonu çok sık görüldüğü için kulak ağrısında öncelik genellikle kulaktadır. Yine de diş çıkarma dönemindeki bebeklerde ve altı yaş dişi sürerken çocuklarda kulağa yansıyan şikâyet nadir değildir.
Ateş, huzursuzluk ve kulağını çekiştirme varsa çocuk hekimi ya da kulak burun boğaz değerlendirmesi öncelikli olmalıdır. Muayene temiz çıkarsa dişler değerlendirilir.
Muayenede izlenen yol
Diş hekimi önce her dişi tek tek test eder ve ağrının kaynağı olabilecek bir diş arar. Ardından çene eklemi ve çiğneme kasları elle muayene edilir; kasa bastırınca hastanın tarif ettiği ağrının yeniden ortaya çıkması güçlü bir bulgudur.
Panoramik röntgen gömülü diş, kök ucu iltihabı ve eklem yapısını aynı anda gösterdiği için bu tabloda sık kullanılır. Hiçbir diş ya da eklem bulgusu yoksa hasta kulak burun boğaza yönlendirilir; boyun kaynaklı ağrılar da ayırıcı tanıda yer alır.
Tedavi kaynağa göre değişir
Ağrı bir dişten kaynaklanıyorsa çözüm o dişin tedavisidir: derin çürükte dolgu ya da kanal tedavisi, kök ucu iltihabında kanal tedavisi, perikoronitte bölgenin temizlenmesi ve gerekirse çekim.
Kaynak çene eklemi ya da kaslarsa yaklaşım farklıdır: yükü azaltmak, gece plağı, ılık uygulama ve egzersiz. Bu grupta antibiyotik ya da diş çekimi fayda sağlamaz; aksine gereksiz bir kayıp olur.
Ne zaman geciktirmemeli?
Kulak ağrısına yüz ya da boyunda şişlik, ateş, yutkunma güçlüğü, ağzın açılamaması ya da göz çevresinde ödem eklenmişse tablo yayılan bir enfeksiyonu düşündürür ve beklenmemelidir.
Ağrı kesiciyle susturulan ve tekrar eden bir ağrı da ertelenmemelidir. Yansıyan ağrının en sinsi yanı, kaynağın uzun süre gözden kaçması ve sorunun sessizce ilerlemesidir.
