Kullanılan aletin koltuğa gelene kadar geçtiği aşamalar: ön temizlik, paketleme, otoklav, kontrol ve saklama. Hastanın gözle takip edebileceği işaretler.
Bir diş hekimliği aleti kullanıldıktan sonra doğrudan yıkanıp tekrar kullanılmaz; belirli bir sıra izler. Bu sıranın adımları kirin uzaklaştırılması, paketleme, basınçlı buharla sterilizasyon, sonucun doğrulanması ve steril paketin uygun koşulda saklanmasıdır. Zincirin herhangi bir halkası atlandığında son adım güvenilirliğini kaybeder; bu yüzden süreç bir cihazdan değil, bir düzenden ibarettir.
Aletin izlediği yol
- Kullanım sonrası aletler bekletilmeden toplanır ve kir kurumadan işleme alınır.
- Ultrasonik temizleyici ya da yıkama cihazında organik artıklar uzaklaştırılır; sterilizasyon öncesi temizlik zorunludur, çünkü kalan artık buharın yüzeye ulaşmasını engeller.
- Aletler kurutulur, gözle kontrol edilir, körelmiş veya paslanmış olanlar ayrılır.
- Setler halinde poşetlenir ve poşet üzerine tarih ile parti bilgisi yazılır.
- Otoklavda basınçlı doymuş buharla sterilize edilir.
- Çevrim sonunda kontrol göstergeleri okunur ve paketler kuru biçimde kapalı dolapta saklanır.
Otoklav nasıl çalışır?
Otoklav, suyu basınç altında ısıtarak doymuş buhar üretir. Buhar, mikroorganizmaların protein yapısını bozar. Etkili olabilmesi için üç değişkenin birlikte tutması gerekir: sıcaklık, basınç ve süre. Cihazın vakum yaparak paket içindeki havayı boşaltması da önemlidir, çünkü hava kalan bölgelere buhar giremez. Bu nedenle aletlerin cihaz içine sıkıştırılmadan, aralarında boşluk kalacak şekilde yerleştirilmesi gerekir.
Sterilizasyon nasıl doğrulanır?
- Kimyasal göstergeler: poşetin üzerindeki şerit, uygun koşullara ulaşıldığında renk değiştirir.
- Paket içi göstergeler: paketin ortasına ulaşan buharı gösterir.
- Biyolojik göstergeler: dirençli spor içeren ampuller düzenli aralıklarla çalıştırılır ve sonuç kaydedilir.
- Cihaz çıktısı: her çevrimin sıcaklık ve süre kaydı saklanır.
- Görsel kontrol: yırtılmış, ıslak ya da açılmış paket kullanılmaz, yeniden işleme alınır.
Tek kullanımlık olan malzemeler
Bazı malzemeler sterilize edilmez, kullanıldıktan sonra atılır: enjektör iğneleri, eldiven, tükürük emici uçları, bardak, önlük, dolgu fırçaları ve bazı cerrahi setler. Bu ayrım keyfi değildir; malzemenin yapısı tekrarlanan ısı ve basınca dayanmıyorsa ya da iç yüzeyi güvenle temizlenemiyorsa tek kullanımlıktır. Cerrahi işlemler öncesinde steril örtü, steril eldiven ve ayrı hazırlanmış set kullanılması bu nedenle standart uygulamadır.
Başlıklar ve su hatları
Aeratör ve mikromotor başlıkları da her hastadan sonra sterilize edilir; dış yüzeyinin silinmesi yeterli değildir, çünkü içinden hava ve su geçen kanalları vardır. Ünite su hatları düzenli olarak dezenfekte edilir ve gün başında kısa süre boşa akıtılır. Bu ayrıntılar hastanın gözünden kaçar ama enfeksiyon kontrolünün en çok ihmal edilen kısımlarındandır.
Hasta olarak neye bakabilirsiniz?
Aletlerin kapalı poşet içinde koltuğun yanında açılması, hekim ve asistanın her hasta için eldiven değiştirmesi, maske kullanımı ve çalışma yüzeylerinin araya silinmesi gözle görülebilir işaretlerdir. Poşetteki göstergenin rengini sorabilirsiniz. Bunlar özellikle çocuklar için gelen ailelerin merak ettiği noktalardır; çocuk diş hekimliği randevularında ailelerin bu soruları sorması son derece doğaldır ve sorulmalıdır.
Dezenfeksiyon ile sterilizasyon aynı şey değildir
Dezenfeksiyon, yüzeydeki mikroorganizmaların büyük bölümünü azaltır; sterilizasyon ise dirençli sporlar dâhil olmak üzere tümünü ortadan kaldırmayı hedefler. Çalışma tezgâhı, ünite kolçağı, reflektör sapı ve bilgisayar klavyesi gibi yüzeyler dezenfekte edilir, aletler ise sterilize edilir. Bu ayrım önemlidir; çünkü bir yüzeyin silinmiş olması, oraya konan bir aletin steril kaldığı anlamına gelmez. Bu nedenle steril paketler ancak kullanılacakları anda, temiz bir alanın üzerinde açılır ve açılan set başka bir hasta için kullanılmaz.
Kayıt tutmanın rolü
Sterilizasyonun izlenebilir olması, sürecin kendisi kadar önemlidir. Her çevrimin tarihi, cihaz numarası, hangi paketlerin o çevrimde işlendiği ve gösterge sonuçları kaydedilir. Böylece herhangi bir sorun ortaya çıktığında hangi paketlerin etkilendiği geriye dönük olarak bulunabilir. Cihazların düzenli bakımı ve kalibrasyonu da bu kayıt düzeninin parçasıdır. Kayıt tutulmayan bir süreçte hata fark edilse bile kapsamı belirlenemez.
Sterilizasyon görünmez bir iştir; sonucu hasta doğrudan göremez, ancak düzenin işaretleri kliniğin her yerinde bellidir. Sormaktan çekinmeyin. Kesintisiz hizmet veren bir klinikte bu süreç gece ve gündüz aynı standartta yürütülür. Kliniğimiz Muratpaşa'dadır ve yedi gün yirmi dört saat açıktır.
