Uykuda tükürük akışı azalır, ağız kurur ve asit saatlerce nötralize edilemez. Gece atıştırması bu yüzden gündüzkinden daha zorlayıcıdır.
Aynı atıştırmalık, gece yendiğinde gündüz yendiğinden daha risklidir. Sebebi basittir: uyku sırasında tükürük salgısı belirgin biçimde azalır. Tükürük ağızdaki asidi tamponlayan, gıda artıklarını yıkayan ve mineye mineral geri kazandıran ana koruma mekanizmasıdır. Bu koruma zayıfladığında yatmadan önce alınan şeker saatlerce diş yüzeyinde etkisini sürdürür.
Uykuda ağızda ne değişir?
Gündüz tükürük sürekli akar; çiğneme, konuşma ve yutkunma bu akışı destekler. Uykuda ise salgı en düşük seviyeye iner ve yutkunma sıklığı azalır. Ağız kapalı bile olsa nem oranı düşer. Ağzı açık uyuyan ya da burun tıkanıklığı olan kişilerde kuruluk daha da belirginleşir. Kuru bir ağızda asit uzun süre etkin kalır, plak bakterileri rahatça çoğalır ve mine sabaha kadar korumasız kalır.
Hangi gece alışkanlıkları en zorlayıcı?
- Fırçaladıktan sonra bir şey yiyip yeniden fırçalamamak.
- Yatak başında şekerli içecek ya da meyve suyu bulundurmak.
- Gece uyanınca bisküvi, kuru meyve veya çikolata atıştırmak.
- Uyumadan önce sütlü, ballı ya da şekerli sıcak içecek tüketmek.
- Bebeklerin biberonla süt ya da şekerli içecek alarak uyuması.
- Ağız kuruluğu yaparken şekerli pastil ya da öksürük şurubu kullanmak.
Bebeklerde ve çocuklarda özel bir tablo
Biberonla uyuma alışkanlığı, süt dişlerinin ön yüzeylerinde tipik bir çürük tablosuna yol açar. Süt ya da meyve suyu ağızda birikir, uyku sırasında tükürükle temizlenmez ve ön dişlerin diş eti kenarında hızlı ilerleyen lezyonlar oluşur. Bu durum yalnızca estetik bir sorun değildir; erken kaybedilen süt dişleri alttan gelen daimi dişlerin yerini etkileyebilir. Uyku öncesi rutinden şekerli içeceği çıkarmak ve düzenli aralıklarla çocuk diş hekimi kontrolü yaptırmak en etkili korunma yoludur.
Gece diş sıkma ile birleşince
Gece atıştırma alışkanlığı olan birçok kişide aynı zamanda uyku sırasında diş sıkma görülür. Bu ikisi bir araya geldiğinde mine hem kimyasal hem mekanik olarak zorlanır: asit yüzeyi yumuşatır, sıkma kuvveti yumuşamış yüzeyi aşındırır. Sabahları çene kaslarında yorgunluk, dişlerde yaygın hassasiyet ya da çiğneyici yüzeylerde düzleşme varsa bu birleşik etki söz konusu olabilir ve koruyucu bir gece plağı değerlendirilmelidir.
Gece atıştırmayı bırakamıyorsanız
Alışkanlığı tamamen kesmek herkes için mümkün olmayabilir; bu durumda hasarı sınırlamak mümkündür. Seçimi şekersiz gıdalardan yana kullanın: peynir, sade yoğurt, kuruyemiş ve çiğ sebze ağız ortamını bozmaz, hatta peynir ortamı dengelemeye yardımcı olur. Yapışkan ve şekerli olanlardan, özellikle kuru meyve ve karamelden kaçının. Atıştırmadan sonra mutlaka fırçalayın ya da en azından sade suyla çalkalayın. Su şişesini yatak başına koymak, gece uyandığınızda şekerli bir şeye yönelmenizi de azaltır.
Gece çürükleri neden farklı yerlerde çıkar?
Gündüz oluşan çürükler daha çok çiğneyici yüzeylerin oluklarında ve diş aralarında başlar. Gece kaynaklı yükte ise tablo değişebilir: tükürükle yıkanmayan bölgeler, yani diş eti kenarı ve diş boyunları öne çıkar. Bu bölgelerdeki mine daha incedir, diş eti çekilmesi varsa kök yüzeyi doğrudan açıktadır ve kök dokusu mineden çok daha hızlı çürür. Bu nedenle gece atıştırma alışkanlığı olan kişilerde çürükler, klasik bölgelerden farklı yerlerde ve daha hızlı ilerleyebilir.
Bir başka nokta, uyku sırasında dilin ve yanağın hareketsiz kalmasıdır. Gündüz bu hareketler gıda artıklarını sürekli yer değiştirir; gece ise artık bulunduğu yerde kalır. Diş arasında sıkışan küçük bir parça sabaha kadar aynı noktada durur ve orada yerel bir asit ortamı yaratır.
İlaç kaynaklı ağız kuruluğunu göz ardı etmeyin
Bazı tansiyon, alerji, antidepresan ve idrar söktürücü ilaçlar ağız kuruluğu yapar. Bu kişilerde gece koruması daha da zayıftır ve çürükler hızlı ilerleyebilir. Kullandığınız ilaçları hekiminize bildirin; gerekiyorsa florür desteği ve tükürük akışını artıran öneriler planlanabilir.
Ne zaman değerlendirme gerekir?
Gece boyunca artan, uykudan uyandıran zonklayıcı ağrı basit bir hassasiyet değildir; genellikle pulpa iltihabına işaret eder ve kanal tedavisi gerektirecek bir tabloya karşılık gelebilir. Bu ağrı yüz şişmesiyle birlikteyse beklemeden değerlendirme yapılmalıdır; diş apsesi hızlı müdahale isteyen bir durumdur. Diş eti kanaması ve sabah ağız kokusu sürekli hale geldiyse diş eti tedavisi açısından da kontrol gerekir.
Muratpaşa'daki kliniğimiz yedi gün yirmi dört saat açıktır; gece başlayan şikâyetler için de değerlendirme yapılabilir.
