Diş röntgenlerinde kullanılan ışın dozu çok düşüktür ve modern dijital sistemlerle daha da azalmıştır. Asıl güvenlik ilkesi, gereksiz çekim yapmamak ve doğru koruma kullanmaktır.
Diş röntgenlerinde kullanılan ışın miktarı, tıbbi görüntüleme yöntemleri arasındaki en düşük dozlardan biridir ve dijital sensörlerin yaygınlaşmasıyla bu doz daha da azalmıştır. Bu nedenle hekiminizin gerekli gördüğü bir diş filmini çektirmekten kaçınmak, filmin kendisinden daha risklidir; çünkü görülemeyen bir çürük ya da kök ucu enfeksiyonu sessizce ilerler.
Neden röntgen gerekir?
Ağız içi muayenede dişin yalnızca dışarıdan görünen yüzeyleri değerlendirilebilir. Oysa çürüklerin önemli bir bölümü iki dişin temas ettiği yüzde başlar ve gözle görülmez. Aynı şekilde kök ucundaki iltihaplanma, gömülü dişin konumu, çene kemiğindeki kist benzeri oluşumlar ve diş eti hastalığında kemik kaybının derecesi ancak görüntüleme ile anlaşılır. Röntgen, hekimin tahmin yerine ölçüme dayanarak karar vermesini sağlar.
Hangi film ne için çekilir?
- Periapikal film: tek bir dişi kökü ve kök ucu dahil gösterir; kanal tedavisi ve ağrı değerlendirmesinde kullanılır.
- Bitewing (ısırtma) filmi: arka dişlerin temas yüzeylerindeki çürükleri ve kemik seviyesini gösterir.
- Panoramik film: tüm çeneyi tek karede gösterir; gömülü diş, genel tarama ve cerrahi planlama içindir.
- Volumetrik tomografi: üç boyutlu değerlendirme gerektiren implant ve cerrahi planlamada kullanılır, dozu diğerlerinden yüksektir ve ancak gerektiğinde istenir.
Güvenliği sağlayan ilkeler
Radyasyon güvenliğinde temel yaklaşım, dozu makul ölçüde ulaşılabilir en düşük seviyede tutmaktır. Bunun uygulamadaki karşılığı şudur: her hastaya rutin olarak film çekilmez, endikasyon varsa çekilir. Işın demeti yalnızca ilgilenilen bölgeye odaklanır, ışınlama süresi kısa tutulur ve dijital sensör kullanıldığında klasik filme göre belirgin şekilde daha az doz gerekir. Ayrıca hastanın önceki filmleri varsa gereksiz tekrar yapılmaz.
Kurşun önlük ve tiroit koruyucu kullanımı konusunda uygulamalar cihaz teknolojisine göre değişebilir; modern odaklı cihazlarda saçılan ışın çok azdır. Yine de tiroit koruyucu, özellikle çocuklarda ve gebelerde yaygın biçimde tercih edilir. Kliniğe geldiğinizde hamile olduğunuzu veya hamile olma ihtimalinizi mutlaka belirtin.
Dozu anlamlı kılan karşılaştırma
Radyasyon dozunu tek başına bir sayı olarak düşünmek yanıltıcıdır, çünkü hepimiz her gün doğal kaynaklardan ışın alırız. Topraktan, yapı malzemelerinden, gıdalardan ve uzaydan gelen kozmik ışınlardan oluşan bu doğal maruziyet, yaşadığımız yere ve yüksekliğe göre değişir. Uçakla yapılan uzun bir yolculukta bile alınan doz artar. Diş filmlerinin dozu bu doğal arka plan içinde çok küçük bir yer tutar; bu nedenle tek bir filmin dozunu tehlike olarak konumlandırmak gerçekçi değildir.
Buradaki asıl mesele dozun büyüklüğü değil, gereksiz tekrardan kaçınmaktır. Başka bir klinikte yakın zamanda film çektirdiyseniz bunu belirtin ve mümkünse görüntülerinizi getirin. Aynı filmin yeniden çekilmesini önlemek, radyasyon güvenliğinin en basit ve en etkili uygulamalarından biridir.
Çocuklarda ve hamilelikte durum
Çocuklar büyümekte olan dokular nedeniyle ışına daha duyarlı kabul edilir. Bu yüzden çocuklarda film çekim aralığı, çürük riskine göre bireysel olarak belirlenir; herkese aynı sıklıkta film çekilmez. Hamilelikte ise acil olmayan görüntülemeler ertelenebilir, ancak ağrı, apse ya da travma gibi durumlarda gerekli film uygun koruma ile çekilebilir. Tedavi edilmeyen bir enfeksiyonun riski, tek bir diş filminin dozundan büyüktür.
Filmi çektirmemek için ileri sürülen yaygın bir gerekçe, hastanın kısa süre önce başka bir nedenle görüntüleme yaptırmış olmasıdır. Böyle bir durumda tarihini ve türünü hekiminize söyleyin; birçok durumda mevcut görüntü değerlendirmeye yeter ve yeni bir çekim gerekmez.
Ne sıklıkla çekilmeli?
Standart bir takvim yoktur. Çürük riski düşük, ağız bakımı iyi bir yetişkinde kontrol filmleri seyrek istenirken; sık çürük geliştiren, diş eti hastalığı takip edilen ya da çok sayıda restorasyonu olan bir hastada aralık kısalır. Karar hastaya göre verilir ve her randevuda otomatik film çekmek doğru bir uygulama değildir.
Görüntüleme, doğru teşhisin ayrılmaz bir parçasıdır. Kanal tedavisi planlaması, çene cerrahisi öncesi değerlendirme ve çocuk diş hekimliği takibinde hangi filmin neden gerektiğini hekiminize sormaktan çekinmeyin; bu soruların cevabı hastanın hakkıdır.
