Karar, dişin kalan sağlam doku miktarına, kök ve diş eti durumuna, kırığın tipine ve dişin ağızdaki işlevine göre verilir. Duygusal değil ölçülebilir kriterler vardır.
Bir dişin çekilip çekilmeyeceğine karar verirken hekimin baktığı şey ağrının şiddeti değildir. Karar, dişin geriye kalan sağlam doku miktarı, kökün ve çevresindeki kemiğin durumu, varsa kırığın tipi ve dişin ağızdaki işlevi üzerinden verilir. Genel yaklaşım dişi korumaktır; ancak korunamayacak bir dişi zorla ayakta tutmaya çalışmak, komşu dişleri ve çene kemiğini de riske atar.
Dişi kurtarmayı mümkün kılan durumlar
Çürük ne kadar derin olursa olsun, diş eti seviyesinin üzerinde yeterli sağlam duvar kaldıysa diş genellikle kurtarılabilir. Sinire ulaşan çürüklerde kanal tedavisi yapılır, ardından örtücü bir restorasyon planlanır. Kök ucunda iltihap olması da tek başına çekim gerekçesi değildir; kanal tedavisi ile bu iltihap çoğu zaman geriler ve kemik zamanla iyileşir.
Dişin ağrıması ya da ağrımaması da tek başına yol gösterici değildir. Sinir dokusu tamamen ölmüş bir dişte ağrı kesilir, ancak enfeksiyon kök ucunda sessizce ilerlemeye devam eder. Tersine, şiddetli ağrıyan bir diş çoğu zaman kurtarılabilir durumdadır; ağrı dişin canlı olduğunu ve tedaviye yanıt verebileceğini gösterir. Bu yüzden karar, hastanın hissettiği ağrının şiddetine değil muayene ve görüntüleme bulgularına dayanır.
Çekimi gündeme getiren bulgular
- Kök boyunca uzanan dikey kırık: dişin iki parçası birbirinden ayrılmıştır, güvenilir bir onarım yoktur.
- Diş eti seviyesinin çok altına inen çürük ya da kırık: restorasyonun tutunacağı sağlam kenar kalmamıştır.
- İleri diş eti hastalığına bağlı belirgin kemik kaybı ve dişin belirgin sallanması.
- Kanal tedavisi ve tekrarlanan tedaviye rağmen geçmeyen enfeksiyon ve fistül.
- Ortodontik tedavi ya da protez planı gereği yer açılması gereken durumlar.
Kararı etkileyen diğer başlıklar
Dişin ağızdaki rolü önemlidir. Çiğnemenin büyük bölümünü taşıyan bir azı dişi ile arkada karşıtı olmayan, işlevi kalmamış bir diş aynı ağırlıkta değerlendirilmez. Hastanın genel sağlık durumu, sigara kullanımı, ağız bakımı alışkanlıkları ve düzenli kontrole gelebilirliği de tabloya girer; çünkü kurtarma planı çoğunlukla birden fazla randevu ve sonrasında bakım gerektirir.
Bir diğer başlık, dişin kaybedilmesi durumunda yerine ne konacağıdır. Boşluk bırakıldığında komşu dişler zamanla boşluğa doğru eğilir, karşı çenedeki diş uzar ve çiğneme dengesi bozulur. Bu nedenle çekim kararı verilirken yerine gelecek çözüm de aynı anda planlanır: implant tedavisi ya da uygun vakalarda diş köprüsü gibi seçenekler değerlendirilir.
Hekimin baktığı somut ölçütler
Değerlendirme sırasında bakılan başlıklar oldukça nettir. Birincisi, diş eti seviyesinin üzerinde kalan sağlam doku miktarıdır; restorasyonun tutunabilmesi için çepeçevre sağlam bir kenar gerekir. İkincisi, dişi çevreleyen kemik desteğidir; kemik desteği ileri derecede azalmışsa diş sağlam görünse bile uzun ömürlü olmaz. Üçüncüsü, dişin hareketliliğidir. Dördüncüsü, varsa kırığın yönü ve derinliğidir; yatay kırıklar genellikle onarılabilirken dikey kırıklar çoğunlukla onarılamaz.
Bu ölçütler bir araya geldiğinde ortaya çıkan tablo, hekimin "kurtarılabilir" ya da "kurtarılamaz" değerlendirmesinin gerekçesidir. Karar duygusal değil, ölçülebilir verilere dayanır ve hastaya röntgen üzerinden gösterilebilir.
Acele karar vermeyin, ama geciktirmeyin de
Şiddetli ağrının olduğu anda verilen "çektirip kurtulayım" kararı, sonradan pişmanlık yaratabilir. Ağrının kontrol altına alınması genellikle birkaç saat içinde mümkündür ve sakin bir kafayla değerlendirme yapılabilir. Öte yandan kurtarılabilir bir dişi aylarca ertelemek, kurtarma şansını azaltır; çünkü kırık büyür, enfeksiyon kemiğe yayılır ve seçenekler daralır.
Kurtarma planının maliyeti yalnızca randevu sayısı değildir; hastanın sonrasında o dişe göstereceği özen de plana dâhildir. Kurtarılan diş, düzenli temizlik ve kontrolle desteklenmezse aynı sorun tekrarlayabilir. Bu nedenle karar aşamasında hekimin size sorduğu bakım alışkanlıklarıyla ilgili sorular, meraktan değil planı gerçekçi kurmak içindir.
İkinci görüş almak
Çekim geri dönüşü olmayan bir işlemdir. Kararın gerekçesini anlamadıysanız hekiminizden röntgen üzerinde göstermesini isteyin; hangi duvarın kaldığını, kırığın nereye kadar indiğini ve alternatiflerin neler olduğunu sormak hastanın hakkıdır. İkinci bir görüş almak da makul bir adımdır.
Kurtarma yolunda ilk basamak genellikle kanal tedavisidir. Ağrınız şiddetliyse Muratpaşa'daki kliniğimize gün ve saat fark etmeksizin başvurabilir, önce ağrıyı kontrol altına alıp kararı sonra verebilirsiniz.
