Çocukta diş hekimi korkusu çoğunlukla bilinmezlikten ve ailenin kullandığı dilden beslenir. Erken tanışma ve doğru hazırlık korkuyu belirgin biçimde azaltır.
Çocukta diş hekimi korkusunun en yaygın kaynağı, kötü bir deneyim değil bilinmezliktir. Çocuk ne olacağını bilmediği, kontrolün kendisinde olmadığını hissettiği ve çevresinden duyduğu cümlelerle tehdit algısı oluşturduğu için gerilir. Korkuyu azaltmanın yolu da buradan geçer: süreci öngörülebilir kılmak, çocuğa küçük kontrol alanları vermek ve ilk tanışmayı bir sorun çıkmadan gerçekleştirmek.
Ailenin dili korkuyu nasıl büyütür?
Ailenin iyi niyetle kurduğu cümleler çoğu zaman ters etki yapar. 'Korkma', 'acımayacak', 'iğne yapmayacaklar' gibi ifadeler çocuğun aklında olmayan kavramları getirir ve tam olarak korkulması gereken şeyleri işaret eder. Aynı şekilde diş hekimine gitmeyi bir ceza gibi kullanmak ya da 'uslu durmazsan dişini çekerler' demek, kliniği tehdit unsuruna dönüştürür. Doğru yaklaşım nötr ve somut bir dildir: hekimin dişleri sayacağını, küçük bir aynayla bakacağını, dişleri özel bir fırçayla temizleyeceğini anlatmak yeterlidir.
Randevu öncesi hazırlık
- Randevuyu çocuğun dinlenmiş ve tok olduğu bir saate almak
- Ziyaretten uzun süre önce değil, aynı gün veya bir gün önce sade biçimde bahsetmek
- Evde diş sayma oyunu oynamak, çocuğun bir oyuncağın dişlerini kontrol etmesini sağlamak
- Ailenin kendi kaygısını çocuğa yansıtmamaya özen göstermesi
- Çocuğun yanında kendi diş tedavisi anılarını olumsuz biçimde anlatmaktan kaçınmak
- İlk randevuyu tedavi gerektirmeyen bir kontrol olarak planlamak
Klinikte kullanılan yaklaşımlar
Çocuk diş hekimliğinde iletişim, tedavi kadar önemli bir başlıktır. Yaygın olarak kullanılan yöntem, her adımı önce anlatıp sonra göstermek ve ardından uygulamaktır. Aletler çocuğun anlayabileceği isimlerle tanıtılır, önce eline veya tırnağına denenir, sonra ağza götürülür. Çocuğa 'dur' diyebileceği bir işaret verilmesi kontrol duygusunu güçlendirir. İlk seansların kısa tutulması, kolay tamamlanan bir işlemle bitirilmesi ve olumlu davranışın sözle pekiştirilmesi, sonraki randevuların çok daha rahat geçmesini sağlar.
Neden ilk randevu erken olmalı?
Çocuk kliniğe ilk kez ağrısı varken geldiğinde, o an yaşanan her şey ağrıyla ilişkilendirilir. Oysa ilk tanışma bir kontrolle yapıldığında çocuk koltuğa oturmayı, ışığı ve sesleri sorunsuz bir bağlamda öğrenir. Bu nedenle çocuk diş hekimi ziyaretinin ilk diş sürdükten sonraki aylarda başlaması önerilir. Düzenli kontroller aynı zamanda tedavi ihtiyacını azaltır; tedavi ne kadar az gerekirse korku için o kadar az sebep oluşur.
Korkunun yaşa göre değişen biçimi
Üç yaş altındaki çocuklarda görülen ağlama çoğu zaman korkudan değil, yabancı bir ortamda ebeveynden ayrılma kaygısından kaynaklanır; bu yaşta muayenenin ebeveynin kucağında yapılması genellikle yeterli olur. Dört ile altı yaş arasında çocuk anlatılanı kavrayabilir, bu dönemde belirsizlik ve kontrol kaybı öne çıkar, dolayısıyla her adımın önceden anlatılması işe yarar. Okul çağındaki çocuklarda ise korku çoğunlukla arkadaşlarından ya da yetişkinlerden duyduğu hikâyelerle beslenir; bu yaşta doğru bilgi vermek ve sorularını ciddiye almak en etkili yaklaşımdır.
Ailenin randevu sırasındaki rolü
- Çocuk konuşurken araya girmemek, hekimle çocuk arasındaki iletişimi bölmemek
- Ağlama olduğunda telaşlanmadan sakin kalmak; ailenin gerginliği çocuğa hızla geçer
- Tedaviyi hediye vaadiyle pazarlık konusuna dönüştürmemek
- İşlem bittiğinde çocuğun neyi başardığını somut biçimde söylemek
- Bir sonraki randevuyu erteleyerek kaçınma davranışını pekiştirmemek
Korkusu belirgin olan çocuklarda ilk randevuda tedavi yapılmaması, yalnızca ortamın tanıtılması tercih edilebilir. Bu yaklaşım ilk bakışta zaman kaybı gibi görünse de sonraki seanslarda kazanılan iş birliği toplam süreyi kısaltır. Çocuğun yaşadığı ilk olumlu deneyim, ileriki yıllarda düzenli diş hekimi kontrolü alışkanlığının temelini oluşturur.
Ağrılı bir durumda ne yapılmalı?
Çocuk ağrı çekiyorsa ya da bir travma yaşandıysa beklemek doğru değildir; ağrı sürdükçe hem tablo ağırlaşır hem de korku pekişir. Bu durumda öncelik ağrıyı ortadan kaldırmaktır. Gece ya da hafta sonu ortaya çıkan durumlarda çocuk acil diş hekimi desteğine başvurulabilir; darbeye bağlı diş kırıklarında ise kırık diş acil müdahalesi ilk saatlerde yapıldığında sonuç belirgin biçimde daha iyidir.
Korkunun azalması genellikle tek bir randevuyla olmaz, ama doğru kurulmuş bir ilişkiyle her seans bir öncekinden kolay geçer. Muratpaşa'daki kliniğimizde çocuk hastalara yönelik muayene ve tedaviler haftanın yedi günü, günün yirmi dört saati yapılmaktadır.
