Isırırken ya da ısırmayı bırakırken gelen kısa ve keskin ağrı, dişte çatlak olduğunun tipik işaretidir. Erken teşhis dişin kurtarılma şansını artırır.
Belirli bir dişle sert bir şeye ısırdığınızda ya da özellikle ısırmayı bıraktığınız anda gelen kısa ve keskin bir ağrı varsa, bu tabloya çatlak diş sendromu denir. Ağrı sürekli değildir, geldiği gibi geçer ve hasta çoğu zaman hangi dişten kaynaklandığını tam olarak gösteremez. Röntgende her zaman görülmediği için de teşhisi gecikebilen bir durumdur.
Ağrı neden ısırmayı bırakınca gelir?
Diş üzerinde ince bir çatlak varsa, ısırma sırasında çatlağın iki tarafı hafifçe birbirinden ayrılır. Baskı kalktığı anda parçalar tekrar birleşir ve bu hareket, dişin içindeki sıvı dolu kanalcıklarda ani bir yer değiştirme yaratır. Sinir bu ani hareketi keskin bir ağrı olarak algılar. Bu yüzden ağrı, ısırma anında değil çoğu zaman bırakma anında hissedilir; çatlak dişi diğer ağrılardan ayıran en tipik özellik budur.
Tipik belirtiler
- Sert veya lifli gıdalara ısırırken belirli bir noktada gelen ani ağrı.
- Isırmayı bıraktığınız anda ortaya çıkan keskin sıçrama tarzı ağrı.
- Soğuğa karşı artan, kısa süreli ama şiddetli hassasiyet.
- Ağrının hangi dişten geldiğini net gösterememek.
- Belirtilerin haftalar boyunca gelip gitmesi, bazı günler hiç olmaması.
Çatlaklar neden oluşur?
En sık nedenler, diş sıkma ve gece diş gıcırdatma alışkanlığı, sert cisimlere ısırmak, buz ve sert kabuklu yemişleri kırmak, ani sıcak-soğuk değişimleri ve dişin geçmişte büyük bir dolguyla zayıflamış olmasıdır. Özellikle geniş dolgular dişin duvarlarını inceltir; çiğneme kuvveti bu ince duvarları zamanla yorar ve önce çok ince bir çizgi halinde başlayan çatlak derinleşir.
Teşhis nasıl konur?
Çatlaklar dar filmlerde çoğu zaman görünmez, çünkü çatlak hattı ışının geldiği yöne dik olmayabilir. Bu yüzden teşhis klinik bulgularla konur. Hekim, şüpheli dişin her bir tümseğine ayrı ayrı ısırma testi uygular; hangi tümsekte ağrı çıktığı çatlağın yerini gösterir. Diş üzerindeki eski dolgu kaldırılarak alttaki çatlak hattı doğrudan da değerlendirilebilir, boyama ve özel ışıkla görünürlük artırılabilir.
Çatlak diş ile hassas diş nasıl ayrılır?
Diş hassasiyeti ile çatlak dişi karıştırmak kolaydır, ama iki tablonun karakteri farklıdır. Diş eti çekilmesine bağlı hassasiyette ağrı, soğuk temasıyla birlikte başlar, birden fazla dişte hissedilir ve uyaran ortadan kalkınca hızla söner; ısırmakla ilgisi yoktur. Çatlak dişte ise ağrı tek bir dişte ve çoğunlukla dişin belirli bir tümseğine gelen kuvvetle ortaya çıkar.
Kanal tedavisi gerektiren geri dönüşsüz sinir iltihabında ise ağrı kendiliğinden başlar, dakikalarca sürer, gece uyandırır ve sıcakla belirgin şekilde artar. Ağrınızın hangi durumda başlayıp ne kadar sürdüğünü not almanız, hekimin doğru teşhise ulaşmasını hızlandırır; çünkü bu ayrım büyük ölçüde hastanın anlattığı hikâye üzerinden yapılır.
Tedavi seçenekleri
Tedavi çatlağın derinliğine göre değişir. Yalnızca mineyi ilgilendiren yüzeysel çizgiler çoğu zaman izlenir. Çatlak dentine uzanıyorsa ve diş henüz sinir iltihabı belirtisi vermiyorsa dişi çepeçevre saran örtücü bir restorasyon önerilir; amaç çatlağın açılıp kapanmasını durdurmaktır. Bu aşamada zirkonyum kron gibi seçenekler değerlendirilir.
Çatlak pulpaya ulaşmışsa ve kendiliğinden zonklayan ağrı, gece uyandıran ağrı ya da sıcağa dayanılmaz tepki başladıysa önce kanal tedavisi yapılır, ardından örtücü restorasyon uygulanır. Çatlak kök boyunca aşağı iniyor ve dişi ikiye ayırıyorsa maalesef dişi kurtarmak mümkün olmayabilir. İşte bu yüzden erken teşhis belirleyicidir: erken dönemde bir kron ile durdurulabilecek bir çatlak, beklenirse dişi tamamen kaybettirebilir.
Çatlağın ilerlemesini yavaşlatan bir başka etken, kapanışın dengeli olmasıdır. Bir dişin diğerlerinden önce temas etmesi, tüm yükün o dişe binmesine yol açar. Hekim ısırma kâğıdıyla temas noktalarını değerlendirip gerekirse ince bir aşındırmayla yükü dağıtabilir; bu basit işlem bazen belirtileri belirgin şekilde azaltır.
Ne yapmalısınız?
Belirti veren tarafla sert gıdalara ısırmaktan kaçının, çiğnemeyi diğer tarafa alın ve randevunuzu geciktirmeyin. Diş sıkma alışkanlığınız varsa gece plağı bu konuda en pratik koruyucu önlemdir. Diş bir anda kırıldıysa parçayı atmayın ve kırık diş sayfamızdaki ilk adımları uygulayarak kliniğe başvurun.
