Sağlam duran amalgam dolgunun sırf rengi yüzünden değiştirilmesi önerilmez. Değiştirme kararı kırık, sızıntı, çürük ya da kırılma riski gibi somut bulgulara dayanır.
Ağzınızda yıllardır duran ve hiçbir şikâyet yaratmayan gümüş renkli bir dolgu varsa, bunun sırf görüntüsü nedeniyle sökülmesi gerekmez. Sağlam bir amalgam dolgunun yerinde bırakılması, çoğu durumda değiştirilmesinden daha korumacı bir yaklaşımdır. Çünkü her söküm işleminde bir miktar sağlam diş dokusu daha kaybedilir ve yeni dolgu her zaman eskisinden büyük olur.
Amalgam nedir, neden bu kadar uzun dayanır?
Amalgam, gümüş, kalay, bakır ve cıvanın oluşturduğu bir metal alaşımıdır. Diş dokusuna kimyasal olarak bağlanmaz; kaviteye mekanik olarak sıkışarak tutunur. Bu nedenle uygulaması nem koşullarına kompozitten daha az duyarlıdır ve arka bölgede yüksek çiğneme yükü altında iyi performans gösterir. Uzun yıllar tercih edilmesinin nedeni budur.
Buna karşılık amalgamın belirgin dezavantajları vardır: rengi diş rengine uymaz, tutunmak için sağlam dokudan yer açılmasını gerektirir ve zamanla dişte gri bir gölgelenme yapabilir. Bugün yeni dolgular çoğunlukla diş renginde malzemelerle yapılır, ancak bu durum mevcut ve sorunsuz amalgamların hemen sökülmesi gerektiği anlamına gelmez.
Değiştirilmesi gereken durumlar
- Dolgunun kenarında gözle veya sonda ile fark edilen bir açıklık, kırık ya da eksilme varsa.
- Röntgende dolgunun altında yeni çürük saptanmışsa.
- Dolguyu çevreleyen diş duvarında çatlak görülüyorsa ya da ısırınca keskin ağrı varsa.
- Dolgunun etrafındaki diş dokusu kırılmış veya belirgin şekilde incelmişse.
- Sıcak, soğuk veya tatlıya karşı geçmeyen bir hassasiyet gelişmişse.
Sadece estetik nedenle değiştirmek mantıklı mı?
Görünen bölgedeki, örneğin gülerken fark edilen bir amalgam dolgunun diş renginde bir malzemeyle değiştirilmesi hastanın tercihidir ve makul bir taleptir. Burada bilinmesi gereken tek şey, işlemin bedelinin bir miktar doku kaybı olduğudur. Görünmeyen arka bölgedeki sağlam bir dolgu için aynı gerekçe geçerli değildir. Karar verirken dolgunun büyüklüğü, dişin kalan duvarları ve hastanın beklentisi birlikte değerlendirilir.
Amalgam ve kompozit arasındaki pratik farklar
İki malzeme farklı mantıkla çalışır. Amalgam kaviteye mekanik olarak sıkışır, kompozit ise diş dokusuna bağlanır. Bunun günlük hayattaki karşılığı şudur: amalgam için kavitenin belirli bir şekilde hazırlanması gerekir ve bu bazen sağlam dokudan yer açmayı zorunlu kılar. Kompozitte ise yalnızca çürük olan bölge kaldırılabilir, dolayısıyla daha koruyucu bir hazırlık mümkündür.
Kompozitin dezavantajı, uygulamanın nem kontrolüne çok duyarlı olması ve daha uzun sürmesidir. Diş eti seviyesinin altına inen, tükürüğün izole edilemediği bir kavitede kompozitin performansı düşer. Bu nedenle malzeme seçimi bir moda meselesi değil, kavitenin konumuna ve izolasyon imkânına göre verilen teknik bir karardır.
Cıva konusunda ne bilmek gerekir?
Amalgamdaki cıva alaşımın içinde bağlı haldedir. Kamu sağlığı otoritelerinin bugünkü genel yaklaşımı, sağlam amalgam dolguların toplu olarak sökülmesini önermemek yönündedir; çünkü söküm işleminin kendisi kısa süreli maruziyeti artırır ve doku kaybına yol açar. Bununla birlikte birçok ülkede amalgam kullanımı çevresel nedenlerle kademeli olarak azaltılmaktadır ve süt dişlerinde, gebelerde tercih edilmemektedir. Bilinen bir metal alerjiniz varsa bunu hekiminize mutlaka bildirin.
Amalgam dolgusu olan dişlerde zaman zaman görülen bir başka durum, dolgunun çevresindeki diş dokusunun gri renkte görünmesidir. Bu renklenme her zaman çürük anlamına gelmez; metal parçacıklarının diş dokusuna sızmasıyla da oluşabilir. Bu ayrımı gözle yapmak mümkün olmadığı için karar, muayene ve gerektiğinde görüntüleme ile birlikte verilir.
Değiştirme kararı verildiğinde süreç nasıl işler?
Eski dolgu uygun soğutma ve güçlü aspirasyon altında sökülür, altındaki doku temizlenir ve kalan duvarlar değerlendirilir. Bu aşamada sık karşılaşılan durum, dolgunun altındaki kaybın beklenenden geniş çıkmasıdır. Kalan duvarlar zayıfsa doğrudan dolgu yerine örtücü bir restorasyon önerilebilir; dişin kama etkisiyle ortadan ayrılmasını önlemek için zirkonyum kron gibi seçenekler değerlendirilir.
Özetle: sorun yoksa acele etmeyin, düzenli kontrolde takip ettirin; somut bir bulgu varsa erken davranın. Dolgu seçenekleri hakkında ayrıntılı bilgi için diş dolgusu sayfamızı inceleyebilir, Muratpaşa'daki kliniğimizden değerlendirme için randevu alabilirsiniz.
