Çene kilitlenmesi açık ya da kapalı konumda olabilir. İkisi farklı aciliyet taşır; ilk saatlerde yapılması ve yapılmaması gerekenler.
Çenenin kilitlenmesi hastayı en çok telaşlandıran durumlardan biridir; çünkü kontrol dışı ve aniden gelişir. Aciliyet, kilitlenmenin hangi yönde olduğuna bağlıdır: ağız açık kalmışsa tablo ivedidir, kapalı kalmışsa genellikle aynı gün içinde değerlendirilir.
İki farklı kilitlenme
Açık kilitlenme, alt çene başının eklem çukurundan öne kayıp geri dönememesidir. Ağız kapanmaz, konuşma zorlaşır, tükürük kontrolü bozulur. Genellikle çok geniş esneme, uzun süren bir diş tedavisi ya da yüksek sesle gülme sonrası olur.
Kapalı kilitlenme ise diskin öne kayıp geri oturmaması nedeniyle ağzın yeterince açılamamasıdır. Hasta genellikle iki parmak yerine tek parmak kadar açabildiğini söyler ve çoğu zaman öncesinde uzun süredir klik sesi vardır.
Açık kilitlenmede ne yapılmalı?
Bu durum ivedi değerlendirme gerektirir. Eklem ne kadar uzun süre yerinden çıkmış kalırsa kas spazmı o kadar artar ve yerine oturtmak o kadar zorlaşır. İlk birkaç saat içinde başvurmak, işlemi çok daha kolay hâle getirir.
Bekleme sürecinde çeneyi kendiniz ya da bir yakınınız yerine oturtmaya çalışmayın. Bilinçsiz manevralar eklem yüzeyine ve çevre dokulara zarar verebilir. Çeneyi bir bezle destekleyip hareketsiz tutmak ve mümkünse ağzı daha fazla açmamak doğru olandır.
Kapalı kilitlenmede ilk saatler
Kapalı kilitlenme genellikle ağrılıdır ama hayati aciliyet taşımaz. Yine de geciktirilmemelidir; erken dönemde uygulanan basit manevralar ve tedaviyle açıklık çoğu hastada geri kazanılır.
- Ağzı zorla açmaya çalışmayın
- Yumuşak, çiğneme gerektirmeyen gıdalara geçin
- Eklem bölgesine ılık kompres uygulayın
- Sakız çiğnemeyi ve sert gıdaları tamamen bırakın
- Aynı gün içinde randevu alın
Kilitlenme dışında ağzın açılmama sebepleri
Ağzın açılmaması her zaman eklem kaynaklı değildir ve bu ayrım önemlidir; çünkü bazı sebepler gerçekten acil müdahale gerektirir. Alt yirmi yaş dişi çevresindeki iltihap, çiğneme kaslarına yayıldığında ağzı açtırmaz.
Yayılan bir apse, anestezi sonrası kas içi kanama, travma sonrası çene kırığı ve nadiren tetanoz da bu tabloya yol açabilir. Ateş, yutkunma güçlüğü, boyunda şişlik ya da nefes almada zorlanma varsa durum acil servis kapsamındadır ve beklenmemelidir.
Klinikte nasıl çözülür?
Açık kilitlenmede hekim, elle uygulanan belirli bir manevrayla kemik başını çukuruna geri yerleştirir. Kas spazmı belirginse öncesinde kas gevşetici ya da lokal anestezi kullanılabilir. İşlem genellikle birkaç dakika sürer.
Kapalı kilitlenmede önce kas gevşemesi sağlanır, ardından kontrollü manipülasyon denenir. Açılma sağlandıktan sonra tekrarı önlemek için gece plağı ve egzersiz programı planlanır.
Sonrasında dikkat edilmesi gerekenler
Eklem bir kez yerinden çıktıysa tekrarlama olasılığı artar; bu yüzden sonraki haftalar önemlidir. Esnerken çenenin altını elle desteklemek, çok geniş açmaktan kaçınmak ve iki-üç hafta yumuşak beslenmek standart önerilerdir.
Uzun sürecek diş tedavilerinde ara verilmesi istenmelidir. Hasta hekime daha önce kilitlenme yaşadığını mutlaka söylemelidir; bu bilgi seans planını değiştirir.
Tekrarlıyorsa ne yapılır?
Tekrarlayan kilitlenme, altta yatan bir eklem gevşekliğine ya da uzun süredir devam eden disk yer değiştirmesine işaret eder. Bu grupta plak tedavisi ve fizyoterapi ilk basamaktır; yanıt alınamayan hastalarda ileri değerlendirme yapılır.
Bu hastalarda genel anestezi altında yapılacak işlemler öncesinde ekibin bilgilendirilmesi gerekir; entübasyon sırasında ağzın geniş açılması yeni bir kilitlenmeyi tetikleyebilir.
Önlenebilir mi?
Tamamen değil, ama riski azaltmak mümkündür. Gece diş sıkmanın kontrol altına alınması, stresin yönetilmesi ve çiğneme kaslarının aşırı yüklenmemesi en etkili önlemlerdir. Sert kabuklu yiyecekleri kırmak, buz çiğnemek ve tırnak yemek bırakılmalıdır.
Uyku düzeni de bu tabloda göründüğünden fazla yer tutar. Diş sıkma büyük ölçüde uyku sırasında olur ve uyku bölünmeleriyle artar; horlama ya da uyku apnesi şüphesi varsa değerlendirilmesi, çene şikâyetlerini de doğrudan etkiler.
Uzun süredir klik sesi olan ve son dönemde açıklığı azalan hastaların, kilitlenme gelişmeden değerlendirilmesi en doğrusudur. Bu tablo genellikle habersiz gelmez; öncesinde uyarı verir.
